Ziraatcim.NET Tar�msal Haber ve ��erikte TEK. Yeni Makaleler

Kara Dut (Morus alba L., Morus nigra L.)

Fri, 05 Feb 2010 22:33:32 +0200

Latince ad�: Morus alba L., Morus nigra L.
�ngilizce ad�: Mulberry tree.
Familyas�: Moraceae.
T�rkiye'de yeti�ti�i yerler: B�t�n Anadolu.

Bitkisel �zellikleri, kimyasal yap�s� ve kullan�m�: Meyveleri beyaz ve siyah renklidir. �urubu, meyveleri, ve yapraklar� kullan�l�r.

Beyaz dutun meyveleri tatl� olup yenir ve C vitamini ihtiva eder. Daha �ok yapraklar� ipek b�cek�ili�inde kullan�l�r. Karadut meyvelerinde �eker, organik asitler (satrik, malik vs.), m�silaj, tanen, boya maddesi (siyanin), pektin ve C vitamini bulunmaktad�r.

Dut meyvesi, dut pekmezi, dut ho�af� ve re�eli kalp zay�fl��n�n tedavisinde, mide-ba��rsak hastal��n�n tedavisinde son derece faydal�d�r. Guatr hastal��na iyi gelir. Siyah dut kan yapar, b�breklerin ya��n� besler, bo�az �i�kinli�ine, �i�ek ve k�zam�k hastal�klar�na �ifal� gelir, mideyi ve ba��rsaklar� g��lendirir, idrar� s�kt�r�c� etki yapar. Siyah dut suyu ile yap�lan gargara a��z i�i iltihaplar�na, di� eti iltihaplar�na, di� eti �i�mesine, bademcik iltihaplar�na ve bo�az a�r�lar�na iyi gelir. So�uk alg�nl�ndan kaynaklanan bo�az a�r�s�na kar�� siyah dut usaresi ile gargara yap�lmal�d�r. Yapraklar�n�n saplar� incir ile kaynat�l�p i�ilirse m�zmin s�rt a�r�lar�na �ok fayda verir. V�cuttaki �i�likleri indirmek i�in dut kurusu lapas� �i� b�lge �zerine konur. Dut yapraklar� ve kabuklar� su ile kaynat�l�p gargara yap�l�rsa di� a�r�lar�na iyi gelir. Ayn� ama� i�in, ek�i dut yapraklar� kaynat�l�p gargara yap�l�r. A��z i�i yaralar�n�n (aft) iyile�mesi i�in ek�i dut �i�nenir. Ek�i dut usaresi �eker hastal��na iyi gelmektedir. Beyaz dut mide ve ba��rsaklar�n d�zenli �al��mas�n� sa�lar. Beyaz dut yapraklar� kaynat�l�p i�ilirse idrar s�kt�r�r, v�cutta biriken suyu bo�alt�r. A� karn�na yenen beyaz dut, ba��rsak solucanlar�n� d��r�r.

Karadutun meyvelerinden yap�lan �urup, bo�az ve di� etleri iltihaplar�na kar�� gargara halinde, �zellikle k��k �ocuklarda kullan�l�r. Dutun yapraklar� kaynat�l�p balla tatland�r�larak i�ilirse idrar s�kt�r�r. Dutun kabu�u ile yapra�� kaynat�l�p gargara yap�l�rsa, di� a�r�s�n� keser. Dutun k�k�nden misvak yap�l�p di�ler f�r�alan�r. Beyaz dut meyvesi karaci�eri kuvvetlendirir, mide ve ba��rsaklar� �al��t�r�r, idrar s�kt�r�r. Beyaz dutun yapra�� kaynat�l�p i�ilirse ate�i d��r�r, b�brek ya��n� eritir. Beyaz ve siyah dut meyvesi v�cudu kuvvetlendirir, i�tah a�ar, kan yapar, �i�manlat�r. Siyah dut meyvesi kab�zl�k yapar. Kara dut meyvesi ve �urubu a��z ve bo�az iltihaplar�na �ok iyi gelir. �eker hastal��na kar�� karadut yapra�� kaynat�l�p i�ilmeye devam edilmelidir. Ba��rsak kurtlar�n� d�kmek i�in siyah ve beyaz dut k�kleri ve g�vde kabuklar� kaynat�l�p sabahlar� a� karn�na i�ilmelidir. Beyaz dutun 50 g kuru yapra�� 1 lt suda kaynat�l�r ve g�nde 3 bardak i�ilir. A��z ve bo�az a�r�lar�na, bebeklerdeki pamuk�uklarda; kara dut �urubu 5 kat� bir su ile seyreltilerek g�nde 4-5 kere gargara yap�l�r. Ba��rsak kurtlar�n� d��rmek ve m�silaj etkisinden yararlanmak i�in 60 g kuru kara dut k�k� ve g�vde kabuklar� 1 lt suda kaynat�l�r ve bu sudan g�nde 4 kez birer bardak i�ilir. Bu tedaviye bir hafta s�reyle devam edilmelidir. Ayn� �ayla a�r�yan di�ler y�kan�rsa a�r�y� dindirir.

100 g yenebilir k�sm�n�n biyokimyasal �zellikleri:

Beyazdutun bile�imi:

��ra 73.49 g, S�KM (%) 23, pH� 6.17, asitlik (%) 0.206, Karbonhidratlar 24 g, organik asitler 2.5 g, Vit.C. 80 mg, Vit. A 0.06 mg, Vit B1 0.06 mg, Vit B2 0.06 mg, Vit. B6 0.06 mg, PP 0.7 mg, monosakkarit 8.1 g, toplam azot 0.21 g, protein 1.3 g, Na (mg) 2.1, K (mg) 257, Ca (mg) 35.7, Mg (mg) 15.1, Fe (mg) 1.57, Cu (mg) 0.06, P (mg) 47.7, S (mg) 8.8, Cl (mg) 3.7, Zn 0.2 mg.

Karadutun bile�imi:

��ra (%) 71.41, S�KM (%) 16.1, pH 3.65, asitlik (%) 2.225, invert �eker (%) 10.56, sakkaroz (%) 0.40, Vit.C 15 mg.

Prof. Dr. Turan KARADEN�Z

Sa�l�k ve Beslenme Bak�m�ndan Meyvelerin �nemi

Thu, 27 Aug 2009 09:10:12 +0300

�nsan�n yarad�l��ndan beri �nemli bir besin maddesi olan meyve, b�t�n kutsal kitaplarda de�i�ik t�rler �eklinde bahsedilmektedir.

Meyveler insan sa�l�� ve beslenmesinde, �zellikle vitaminler ve mineral maddelerce zengin olmas� bak�m�ndan �nemli bir yer tutmaktad�r.

Sa�lad�klar� Kalori Bak�m�ndan Meyvelerin �nemi

Bir g�dan�n sa�lad�� kalori de�erine etki eden temel g�da maddeleri; proteinler, ya�lar ve karbonhidratlard�r. V�cutta 1 g proteinin yanmas�yla 4 kcal (kg kalori), 1 g ya��n yanmas�yla 9 kcal ve 1 g karbonhidrat�n yanmas�yla 4 kcal meydana gelir. Bir g�da maddesinin de�eri insan v�cuduna sa�lad�� kalori ile �l��l�r. �nsanlar�n kaloriye olan ihtiya�lar� yapt�klar� i�e g�re de�i�ir. Bu ya�a, cinsiyete ve iklime g�re de�i�mekte olup, normal bir insan�n g�nl�k kalori ihtiyac� 3200 kcal’dir. Meyvelerin bu �� g�da maddeleri bak�m�ndan zenginlikleri bilinen bir ger�ektir. Hi� bir besin, temel g�da maddeleri bak�m�ndan meyveler kadar zengin de�ildir.

Ya�ca zengin olan meyveler: Pikan (% 70), ceviz (% 65-75), f�nd�k (% 65), Antepf�st�� (% 55), �amf�st�� (% 50), badem (% 55).

Proteince zengin olan meyveler: Ceviz (% 16-25), badem (% 21), Antepf�st�� (% 22), �amf�st�� (% 34), f�nd�k (% 16), kestane (% 6).

Karbonhidrat�a zengin olan meyveler: Kuru �z�m (% 76), kuru incir (% 74), kestane (% 72), muz (% 21), erik (% 20), incir (% 18), hurma (% 16.5), taze kay�s� (% 13.4), elma (% 13), armut (% 11.4).

Proteinler h�crelerin yap�s�n� te�kil eder. Ya�lar v�cudun enerji ihtiyac�n� sa�lar. Karbonhidratlar ise v�cut s�cakl��n� ve adale g�c�n� temin eder.

100 g ceviz meyvesinde kalorinin hesaplanmas�:

% 72’si ya�, % 26’s� protein ve karbonhidrat, % 2’si k�l oldu�u bilinmektedir. Buna g�re,

72 g ya� X 9 kcal= 648 kcal

26 g protein ve karbonhidrat X 4 = 104 kcal

Toplam kcal = 752 kcal.

Bir insan�n g�nl�k kalori ihtiyac� 3200 kcal oldu�u ve 100 g cevizde 752 kcal bulundu�una g�re, 426 g i� ceviz bu kaloriyi kar��lamaktad�r.

100 g meyvede yakla��k de�erler olarak kcal pikanda 757, cevizde 752, f�nd�kta 725, Antepf�st��nda 660, bademde 679, �amf�st��nda 675, kestanede 413, kuru �z�mde 354, kuru incirde 325, zeytinde 309 d�zeylerinde bulunmaktad�r.

��erdikleri Tuzlar Bak�m�ndan Meyvelerin �nemi

Meyveler temel g�da maddelerinin yan�nda b�nyelerinde bulundurduklar� madensel tuzlarca da insan sa�l�� zerine olumlu etkiler yapmaktad�r. Madensel tuzlar, meyvelerin i�indeki Ca, Mg, K, Na, Fe gibi minerallerin meyve asitleriyle birle�mesinden olu�mu�tur. Meyvelerin i�indeki asitler ise �o�unlukla limon asidi ve elma asididir. Erikte ise benzoik asit bulunur. Meyveler yenildikleri zaman bazik bir ortam meydana gelerek midenin asitli�i giderilir. Sadece erik ve ceviz sindirim esnas�nda midede asit ortam olu�turur. Et, yumurta, tereya��, bal�k gibi hayvani g�dalar�n yenmesiyle b�nyede meydana gelen asitli�in giderilmesi i�in meyvelerin yenmesi, sa�l�k a��s�ndan mutlaka gerekli olmaktad�r. �uras� unutulmamal�d�r ki, meyvelerin hi�birinin temel g�da maddelerinden oldu�u d��n�lmemi� olsa bile, sadece hayvani g�dalar�n b�nyede meydana getirdi�i asitli�i �nlemek amac�yla yenilmeleri bile gerekli olacakt�r. Hayvani g�dalarla olan beslenmede asit fazlal��ndan dolay� damla hastal�� (Goutte, gut) denen bir hastal�k meydana gelmekte ve metabolizma faaliyetleri durmaktad�r.

�nsan v�cudunda �nemli g�revleri olan ve meyvelerimizin i�erdi�i Ca ve Mg kemiklerin yap�s�nda; Ca ve Na dokular�n ve kan�n yap�s�nda; Fe ve Mg kan�n esas bile�iminde yer almaktad�rlar.

Ca’ca zengin olanlar: F�nd�k, badem, kuru incir, zeytin, ceviz, pikan.

Fe’ce zengin olanlar: Antepf�st��, f�nd�k, ceviz, badem, pikan, zeytin.

P’ca zengin olanlar: Kuru �z�m, badem, ceviz, pikan, kuru incir, kestane.

Na’ca zengin olanlar: Kuru incir, kuru kay�s�, kuru �z�m, kestane.

K’ca zengin olanlar: Kuru kay�s�, kestane, A.f�st��, kuru �z�m, badem.

��erdikleri Renk Maddeleri Bak�m�ndan Meyvelerin �nemi

Sa�l�k otoriterleri g�nde en az be� porsiyon meyve ve sebze yenilmesini tavsiye etmektedirler. Meyve ve sebzelere renk veren kimyasallar�n �o�u koruyucu etkenlerdir ve yiyeceklerimizdeki vitaminlerle birlikte �al��arak, ba��kl�k sistemini harekete ge�irirler.

��erdikleri Lifler Bak�m�ndan Meyvelerin �nemi

Lifler meyve, sebze ve rafine edilmemi� tah�l danelerinin sindirilemeyen k�s�mlar�d�r. Lifler iki k�sma ayr�l�r: ��z�nebilir lifler, ��z�nemeyen lifler. ��z�nebilir lifler meyve, sebze ve yulafta bulunur ve ya�lar�n v�cut taraf�ndan emilmesini, dolay�s�yla kandaki kolesterol� d�zeyinin d��mesini sa�lar.

��z�nemez lifler ise, d��k�n�n hacmini art�rarak, ba��rsaktan ilerlemesine yard�m edip, pekli�in �nlenmesine etki eder. B�ylece, sindirilmi� olan yiyeceklerin kal�n ba��rsaktan ge�i�ini h�zland�rarak, ba��rsa��n zararl� toksinlere ve al�nan g�dalardaki kanserojen maddelere maruz kal��n� azalt�r. Bu �ekilde kolon kanserinden korunmaya yard�mc� olur.

Di�er yandan lif, �ekerin emilmesini de dengeler. Bu durum �eker hastalar� i�in �ok �nemlidir. Bununla beraber, lif tedavi ama�l� al�nan ila�lar� b�nyesine alarak, ba��rsaklarda emilme h�z�n� d��rebilir. Sa�l�kl� kalmak i�in g�nde en az 30 g lif al�nmal�d�r.

Sonu� olarak, meyveler et, peynir ve di�er y�ksek enerjili g�dalar�n sindirimi esnas�nda meydana gelen asitlili�i n�tralize ederek sindirimi kolayla�t�rmakta ve kan�n asit-baz dengesini korumakta; lifli madde olmalar� nedeniyle sindirim i�lemini kolayla�t�rmakta; insan v�cudunun geli�mesinde �nemli yer tutan kalsiyum, fosfor ve demir gibi bir�ok mineral madde ile insan sa�l�� a��s�ndan son derece� �nemli olan A, B, C,D, E gibi bir�ok vitaminleri sa�lamaktad�rlar. Yine, bir�ok� meyve� karbonhidrat, ya� ve protein bak�m�ndan zengin olup insan�n bu maddelere olan ihtiyac�n� kar��lamakta, ayr�ca, �zellikle ya� meyveler insan v�cudunun su ihtiyac�n�n b�y�k bir b�l�m�n� temin etmektedir. Bununla birlikte, meyveler yemeklerin hemen �zerine de�il, belli bir zaman ge�tikten sonra yenilmelidir. Yemeklerin hemen �zerine yenilen meyveler, midedeki asitli�in artmas�na neden olmaktad�r.

Dengeli Beslenme

Beslenmeyi, sa�l�kl� olarak ya�ayabilmek i�in, gerekli olan maddelerin al�n�p v�cutta kullan�lmas� olarak tarif edebilir. �nsan�n b�y�y�p, geli�mesi ve sa�l�kl� bir birey olarak toplumda yer alabilmesi i�in, gerekli olan maddelerden her g�n d�zenli olarak gerekir. V�cut i�in gerekli olan maddelerin her g�n yeterli miktarda al�nmas� ve v�cutta kullan�lmas�na yeterli ve dengeli beslenme olarak tarif edebiliriz. �ayet, v�cut i�in gerekli olan besin maddeleri gere�inden daha az d�zeylerde al�n�rsa yetersiz beslenme, yine ihtiya� duyulan miktarlar�n �zerinde al�n�rsa da dengesiz beslenme �ekli ortaya ��kar.

Dengeli beslenmede g�nl�k ihtiya� duyulan enerjinin % 10-15’i proteinlerden, % 55-60’� karbonhidratlardan ve % 25-35’i ya�lardan sa�lanmal�d�r.

www.turankaradeniz.com

Erik Yeti�tiricili�i

Sat, 25 Jul 2009 06:15:52 +0300

1. G�R��

Erikler Asya - Avrupa k�kenli t�rler, Japonya - �in k�kenli t�rler ve Kuzey Amerika t�rleri olmak �zere 3 gruba ayr�l�rlar. Asya – Avrupa grubunda Giant, Presedent, �talyan, Sugar, Stanley, Karag�yn�k, K�stendi, Diamond,Victoria ve Can erikleri ( Papaz, Can, Aynal�, Havran); Japonya – �in grubunda Climax, Santa Rosa, Beauty, Formosa; Kuzey Amerika grubunda Golden Beauty ve Robinson �e�itleri say�labilir.

2. ER��N EKOLOJ�K �STEKLER�

2.1. �KL�M �STEKLER�

Erik t�rlerinin iklim istekleri birbirinden farkl�d�r. Can erikleri �l�man, Avrupa erikleri k�� daha so�uk ge�en so�uk �l�man, Japon erikleri ise k�� so�uk ge�meyen �l�man veya s�cak �l�man iklimlerde en uygun �ekilde yeti�irler. Bir�ok meyve t�r�nde oldu�u gibi erikte de so�uklama ihtiyac� vard�r. +7.2 �C’ nin alt�nda can erikleri 400- 500 saat, Japon erikleri 600 saat, Avrupa erikleri ise 1000 saatin �zerinde so�uklama istemektedir.

Eriklerde so�u�a ve dona hassasiyet �i�eklenme ve gen� meyve d�neminde artar. Bu nedenle erken �i�ek a�an Can ve Japon eriklerinin k�� ve ilkbahar donlar�n�n s�k oldu�u b�lgelerde yeti�tirilmesi sak�ncal�d�r. A�m�� i�ekler –2.2 ile –0.6 �C’ ye dayanabildi�i halde, gen� meyveler –1.1 ile –0.6 � C’ de zarar g�rmektedir.

2.2. TOPRAK �STEKLER�

Erik toprak a��s�ndan �ok fazla se�ici meyve de�ildir. Sa�ak k�kl� olduklar�ndan az derin topraklarda da yeti�ebilirler. Topra��n �ok kumlu oldu�u durumda erik a�ac�n�n �mr� k�sa olur. Bu t�r topraklarda Japon �e�itleri tercih edilmelidir. Killi topraklarda P. domestica (Avrupa eri�i) ve P. cerasifera ( Can eri�i), kurak topaklarda ise badem ana� olarak kullan�l�r. En uygun toprak PH’ � 6.5’ dir.

3. D�LLENME B�YOLOJ�S�

Erik t�r�nde �e�itler d�llenme t�r�ne g�re kendine verimli, kendine k�smen verimli ve kendine k�s�r olmak �zere �� gruba ayr�l�rlar. Bu nedenle kendine k�smen verimli ve kendine k�s�r �e�itlerle bah�e kurarken mutlak suretle tozlay�c� �e�itler kullan�lmal�d�r. Tozlay�c� �e�it se�erken tozlay�c� �e�idin bah�e kurdu�umuz �e�itle ayn� anda �i�eklenmesine ve bol miktarda �i�ek tozu �retmesine dikkat edilmelidir.

Kendine Verimli	Kendine K�smen Verimli �e�it Tozlay�c�s�		Kendine K�s�r �e�it Tozlay�c�s�
D’Agen	Santa Rosa	Laroda	R.C.d’Altham	Giant, R.C Violette, Stanley
Bavoy	Climax	Santa Rosa, Laroda	Formosa	Burbank,Santa Rosa, Laroda
California Blue	Aynal�	Papaz, Can	President	Early Laxton’s
Czare	Can	Havran	R.C Violette	Giant, R.C.d’Altham Stanley
Early Mirabelle	Havran	Can	Burmosa	Santa Rosa
German Prune	Papaz	Aynal�	Sungold	Laroda
Monarch			Duarte	Red Heart, Laroda, Reubennel
Stanley			Red Heart	Burbank, Santa Rosa, Laroda, Nubiana
Giant			Laroda	Santa Rosa, Red Heart
Sugar			Burbank	Santa Rosa, Formosa, Burmosa, Red Heart, Laroda
Victoria			Climax	Santa Rosa, Laroda
Yellow Egg			Wickson	Santa Rosa
Kara G�yn�k			Grand Prix	�mperial Epineuse
K�stendil			�mperial Epineuse	Bella di Lavino
�ryani
Kara Erik
D’ Agen
Anna Spath

4. �O�ALTILMASI ve ANA�LARI

Genel olarak a�� ile �o�alt�lmaktad�r. En fazla kullan�lan a�� metodu da “Durgun G�z A��” s�d�r. Kullan�lan ana�lar ise erik, �eftali, kay�s� ve bademdir.

4.1. ANA�LAR

4.1.1.Tohum Ana�lar�

4.1.1.1. Myrobolan Eri�i

T�rkiye’de can eri�i ana�lar� olarak bilinen ve Prunus cerasifera t�r� i�inde yer alan bu ana�lar, eskiden beri pratikte yo�un olarak kullan�lmaktad�r.

A��r ve nemli topraklarda iyi adapte olurlar. Nematodlara, k�k ��r�kl��ne ve kurakl��a dayan�kl�d�rlar.

Myrobolan eri�i ��rleri Avrupa (P.domestica) ve Japon (P.salicina) k�kenli �e�itlerle iyi uyu�mas�na kar��l�k can erikleri ile �eftaliler i�in ana� olarak kullan�lmas� uygun de�ildir.

Myrobolan ��rleri �zerine a��l� erik a�a�lar� b�y�k ta�l� ve �ok verimli olurlar. Sa�lam yap�l� olan a�a�lar�n �m�rleri de uzundur.

4.1.1.2. Marianna Eri�i

Bu anac�n P.ceresifera ile P.munsoniana’n�n tabii hibritlenmesi sonucunda meydana geldi�i tahmin edilmektedir. Nemli topraklarda da iyi geli�en bu anac�n k�lt�r �e�itleri ile uyu�mas� genel olarak iyidir. Ancak President �e�idi ile iyi uyu�maz. Meyveleri k��k olup k�rm�z� renklidir.

4.1.1.3. �eftali ��r�

Erik i�in orta kuvvetli bir ana�t�r. S�cak, t�nl� topraklarda kullan�labilir. Baz� sofral�k erik �e�itleri ile iyi uyu�mad�� tesbit edilmi�tir. �eftaliye a��l� erik a�a�lar� erken meyveye yatar ve meyveleri erken olgunla��r. Nematodla bula��k topraklarda, erik yeti�tiricili�i i�in Nemaguard �eftali ��rleri ana� olarak kullan�lmal�d�r.

4.1.1.4. Kay�s� ��r� (Zerdali)

�zellikle nematodlu b�lgelerdeki kumsal topraklarda eri�e ana� olarak kullan�labilir. Japon erik �e�itleri bu ana� �zerinde Avrupa eriklerine g�re daha iyi geli�me g�sterir. Zerdali anac� erikler i�in, ancak nematodlu b�lgeler i�in ana� olarak d��n�lmelidir. Zerdali, erikler i�in kuvvetli bir ana�t�r. S�cak, s�zek ve kire�li topraklara uygundur. Zerdali anac� �zerine a��l� eriklerde meyve kalitesi ve verim �zerine a��l� eriklerde meyve kalitesi ve verim �zerinde olumlu etki yapar.

4.1.1.5. Badem ��r�

Baz� erik �e�itleri �rne�in D’Agen, badem ��r� �zerinde ba�ar�yla yeti�tirilmektedir. Badem ��r� erik i�in orta kuvvetli bir ana� olup, kuru, kire�li ve ta�l� topraklar i�in uygundur. Bademe a��l� eriklerde meyve kalitesi ve verim orta derecededir.

4.1.2. KLON ANA�LARI

4.1.2.1. Pixy

Bodur bir ana�t�r. Pixy anac� �zerine a��l� eriklerde %30 oran�nda geli�meyi k�s�tlamaktad�r. Bu nedenle y�ksek bir dikim s�kl�� sa�lar. Pixy anac�n�n kullan�ld�� erik bah�elerinde dekara 100-200 a�a� d��mektedir. B�t�n erik �e�itleriyle iyi bir uyu�ma g�sterir. Bu anaca a��l� eriklerde 2.y�l �r�n al�nabilmektedir. Meyve kalitesi, irili�i a��s�ndan olumlu bir etki g�steren Pixy anac�n�n �zerine a��l� erik �e�itlerinin meyvelerinde y�ksek oranda �eker g�r�l�r.

4.1.2.2. Myrobolan B

Erik �e�itleriyle b�y�k �l��de iyi bir uyu�ma g�sterir. Stool Bed Layering dald�rma metodu ve ye�il �elikle kolay �retilmektedir. Buna kar��l�k odun �eli�i ile �retimde k�klenme y�zdesi �ok d��k bulunmu�tur.

Kuvvetli ve verimli a�a�lar olu�turur. Verimli, kurak topraklar ile killi ve gev�ek topraklar �ok iyi adapte olurlar.

4.1.2.3. Myrobolan GF-31

�ok kuvvetli bir ana�t�r. Ye�il �elikle �ok ba�ar�l� �retilmektedir.

4.1.2.4. Marianna GF 8-1

Bu ana� a��r- nemliden, kumlu- kire�li topraklara kadar de�i�ik topraklarda �ok iyi sonu�lar vermektedir. A��r topraklara dayan�kl�l�� Myrolandan daha iyidir. �ok verimli a�a�lar yapar. Ye�il �elikle ve Stool Bed Layering dald�rma metoduyla kolayca �o�alt�labilir.

5. BAH�E TES�S�

K�� l�k ge�en b�lgelerde sonbaharda, k�� so�uk ge�en b�lgelerde ise ilkbaharda fidanlar dikilir. Erik bah�esi kurulacak arazi dikimden 1-2 ay �nce m�mk�nse sonbaharda derin olarak s�r�l�r ve drenaj sorunu varsa drenaj kanallar� a��larak arazi tesviyesi yap�l�r. Dikim yerleri i�aretlendikten sonra 60 x 60 cm. boyutunda ve 50 cm. derinli�inde �ukurlar a��l�r. Dikim aral�� 4 x 5, 5x5, 6x 6 veya 7x7 metredir. Dikimden �nce fidanlara k�k tuvaleti yap�l�r. Fazla uzam��, yaralanm��, kuru, k�r�k veya k�vr�k olan k�kler kesilip at�l�r. Fidan�n tepesi 80- 100 cm’ den, varsa yan dallar� 2 –3 g�z �zerinden kesilir. Fidan dikimi dikim tahtas�yla yap�lmal� ve a�� noktas� toprak seviyesinin �zerinde kalacak �ekilde dikim yap�lmal�d�r. �ukurun dip k�sm�na yanm�� iftlik g�bresi ve �ukurdan ��kan toprak kar��t�r�larak �ukurun dip k�sm�na konulmal�d�r. Dikimden sonra can suyu verilerek fidan�n yan�na herek dikilir. Kendine k�smen verimli veya kendine k�s�r �e�itlerle bah�e kurulacaksa 8 a�aca bir tozlay�c� olacak �ekilde bah�e tesis edilmesine dikkat edilmelidir.

6. YILLIK BAKIM ��LEMLER�

6.1. Toprak ��leme :

Erik bah�eleri sonbaharda 1 , ilkbaharda 2 kez y�zeysel olarak s�r�lmelidir. �lkbaharda a�a� dipleri �apalan�r.

6.2. Sulama :

Y�ll�k ya�� miktar� 750 mm’ den az olan b�lgelerde d�zenli olarak yaz aylar�nda sulama yap�lmal�d�r. May�s ay�n�n 2. Yar�s�ndan itibaren sonbahar ya��lar�na kadar ge�en s�re i�erisinde toprak yap�s�na da ba�l� olarak 8- 12 kez sulanmal�d�r.

6.3. G�breleme :

Erik a�a�lar�na verilecek g�bre miktar� yaprak ve toprak analizi sonu�lar�na g�re saptanmal�d�r. G�bre miktar�nda a�ac�n ya��, verim durumu, toprak yap�s� ve ekolojik ko�ullarda etkilidir. Kimyasal g�brelerden fosfor ve potasl� g�breler k�� ba��nda; azotlu g�breler ise k�� sonunda ilkbahar geli�mesi ba�lamadan �nce verilmelidir. Azotlu g�breler a�ac�n geli�imi �zerine; bor ve kalsiyumlu g�breler ise meyve kalitesi �zerinde etkilidir. Her y�l dekara 2 – 3 ton yanm�� iftlik g�bresi verilmesi faydal�d�r. 2 y�lda bir yap�lan ye�il g�breleme ise topra��n fiziksel yap�s�n� d�zeltmesi bak�m�ndan uygundur.

6.4. Budama :

Modifiye Lider tipi terbiye �ekli Avrupa ve yerli b�t�n eriklere tavsiye edilir. �zellikle �ok mahsuldar Japon eriklerinde k�r�lmaya mani olmak i�in kuvvetli �atal dallar�n meydana getirilmesine b�y�k bir dikkat g�sterilmelidir.

Baz� �e�itler dik, baz�lar� da yayg�n geli�tiklerinden budama buna g�re yap�lmal�d�r. �rne�in; bir Japon eri�i olan Santa Rosa ve Wickson dik b�y�d�klerinden , bunlarda yayg�n b�y�me te�vik edilmelidir. Halbuki Burbank eri�i yayg�n b�y�d�� i�in biraz daha dik b�y�mesi te�vik edilmelidir.

�lk b�y�me mevsimini takip eden k�� devresinde �al� dallar� (yan dallar) g�vdeden itibaren 40-75 cm.’den kesilirler. Odun dallar� ve di�er arzu edilmeyen dallar ��kart�l�rlar. Daha sonra budamalar u� almalar� istenilmeyen dallar�n ��kart�lmas�, dal, dalc�klar�n yan dallar �zerinde iyi yerle�tirilmesi �eklinde olur.

6.5. Meyve Seyreltmesi :

Seyreltme el ile, mekanik olarak veya kimyasal maddeler ile yap�l�r. �zellikle Japon erikleri ile baz� Can eriklerinde a��r� y�klenme olmaktad�r. Ancak can eriklerinde a�a�taki meyveler aral�kl� olarak hasat edildi�inden her meyve toplama i�lemi seyreltme yerine ge�mektedir. Di�er t�rlerde el ile seyreltme Haziran d�k�m�nden sonra ve her 5 cm.’de bir meyve olacak �ekilde b�rak�l�r. Mekanik seyreltme �ekirdek sertle�meye ba�lamadan �nce g�vde sars�c�lar� ile yap�l�r. Kimyasal seyreltme ise; tam �i�eklenme d�neminde DN – 289, Elgerol 30 veya Elgerol 318 ile yap�l�r.

7. ER�K �E��TLER�

7.1. CAN ER�KLER�

Ye�il turfanda olarak t�ketilen bu eriklerde meyveler Nisan-May�s aylar�nda toplan�r. Olgun olarak t�ketilen Aynal� �e�idi ise Haziran ortas�nda toplan�r. A�a�lar s�k� dall�, yayg�n ta�l� 4-8 m. y�ksekli�indedir.

7.1.1. Papaz

Meyve orta b�y�kl�kte(15-17 g) yuvarlak, kabuk rengi parlak koyu ye�ildir. Tatl�, sulu ve gevrektir. Kendine k�smen verimlidir. Bilinen en iyi tozlay�c�s� Aynal�’ d�r.

7.1.2. Can

Papaza nazaran daha yuvarlak, a��k ye�il ve mayho� ve suludur. Et dokusu incedir. Olgunluk ilerledik�e yeme kalitesi artar. Meyve ortalama 15-20 gram a��rl��ndad�r. Kendine verimlidir.

7.1.3. Kebap

Papaz ve Can’ a nazaran daha b�y�k meyveli (10-13 g) bas�k, yuvarlak, parlak, koyu ye�ildir. Tatl� ve gevrektir. Kendine verimlidir.

7.1.4. Havran

Papazdan 10-15 g�n sonra toplan�r. A��k ye�il renkte 17-20 gram a��rl��nda ve mayho�tur. Kabu�u di�erlerine g�re daha ince, �ekirde�i k��kt�r. Kendine verimlidir.

7.1.5. Aynal�

Meyve sar� zemin �zerine k�rm�z� yanakl�, sulu, mayho�, 35-40 gram a��rl��ndad�r. Kendine verimlidir.

7.2. JAPON ER�KLER�

7.2.1. Formosa

Meyveler 55-60 gram a��rl��nda ve kalp �eklindedir. Sar� zemin �zerine morumsu k�rm�z� renkte, meyve eti sar�, sulu, ince dokulu, gevrek, tatl� ve aromal�d�r. Haziran sonunda olgunla��r. Tozlay�c�lar�, Santa Rosa, Wickson ve Beauty �e�itleridir.

7.2.2.Santa Rosa

Formasa ile ayn� anda olgunla�an 55-60 gram a��rl��nda meyveleri olan bir �e�ittir. Kabuk koyu mor renkli,�ok puslu ve caziptir. Meyve eti koyu pembe-k�rm�z�,tatl�, sulu, aromal�d�r. Formosa, Methley, Burmosa, Beaty, Golden Japon veya Wickson tozlay�c� olarak kullan�l�r.

7.2.3.Climax

Formosa �e�idinden bir hafta sonra olgunla��r. Meyve yumurta �eklinde,kabuk k�rm�z�-mor,sar� benekli kal�nd�r. Meyve eti sar�, yumu�ak, sulu, orta tatl� ve �ok aromal�d�r. Tozlay�c�s� Santa Rosa’ d�r.

Bilinen bu �e�itler d��nda temmuz ay� ortalar�nda olgunla�an Red Heart, Temmuz sonunda olgunla�an Burbank; A�ustos ortas�nda olgunla�an Daurte, Reubunnel, Burmosa, Nubiana, Laroda ve Wickson gibi sofral�k de�eri y�ksek yeni �e�itlerde yeti�tirilmeye ba�lam��t�r.

7.3. AVRUPA ER�KLER�

Kurutmal�k olmakla beraber sofral�k olarak t�ketilmeye uygun olanlar� da vard�r. Kendine verimlidir. A�a�lar� seyrek dall�, dik, yayvan veya sark�k ta�l�d�r. 12 metreye kadar y�kselebilirler.

7.3.1. Stanley

A�ustos sonunda olgunla��r. Meyve ortalama 58 gram a��rl��nda, yumurta �eklinde, mor-siyah renklidir. Meyve eti sar�, gevrek ve tatl�d�r.

7.3.2. Giant

A�ustos ortas�nda olgunla�an, ortalama meyve a��rl�� 55 gram, koyu k�rm�z�-mor renkte, tatl� bir �e�ittir.

7.3.3. President

Temmuz sonunda olgunla��r. A�a�lar� �ok verimlidir. D�� pazar�n �ok be�endi�i kalite bir �e�ittir. Meyve yuvarlak, puslu bordo-k�rm�z� renkte, orta derecede tatl�, ortalama 40-50 gram a��rl��ndad�r.

7.3.4. Sugar

Temmuz sonunda olgunla��r. Meyve a��rl�� ortalama 40-50 gramd�r. Meyve yumurta �eklinde, k�rm�z�-mor renkli, pusludur. Meyve eti koyu sar�, tatl�, sulu ve hafif aromal�d�r.

8. ER�KTE EN �OK RASTLANILAN HASTALIK ve ZARARLILAR �LE BUNLARLA M�CADELE METODLARI

8.1. Erik �� Kurdu (Cydia Funebrana): Erik i� kurdu, �zellikle Ege, Marmara, Karadeniz, Orta ve G�ney Anadolu b�lgelerinde yayg�n olarak erik, kay�s�, akdiken ve kiraz a�a�lar�nda zarar yapmaktad�r. Zararl� larvas� meyveye sap dibinden yanlardan ve iki meyvenin birbirine de�di�i yerden meyveye girer. May�s�n ilk haftas�ndan itibaren kelebekler ��karak meyveye zarar vermeye Haziran ay�n�n sonuna kadar devam ederler. Mekanik m�cadele olarak kurtlu meyveler toplanarak toprakta a��lan derin �ukurlara g�m�lmelidirler. Kimyasal m�cadelede etkili maddesi Phosalone, Azinphos Methyl veya Carbaryl olan ila�lardan 100 lt suya 200 g kullan�l�r.

8.2. Erik Testereli Ar�s� (Hoplocampa flava L.): Erik testereli ar�s� larvas� meyveyi bezelye veya f�nd�k b�y�kl��nde oldu�u �a�la d�neminde delerek, meyvenin d�k�lmesine yol a�ar. Meyvenin �ekirdek evini yer. Orta Anadolu, Ege ve Marmara b�lgelerinde baz� iller, G�ney Do�u Anadolu b�lgesinde Hatay, Diyarbak�r ve Gaziantep, Karadeniz b�lgesinde Amasya, Samsun ve Tokat, Do�u Anadolu b�lgesinde Elaz�� ve Malatya illerinde zarar yapar. K�lt�rel m�cadele i�in testereli ar� g�r�len bah�elerde k��n toprak i�lemesi yapmak suretiyle zarar azalt�labilir. Kimyasal m�cadelede tam �i�eklenme d�neminde veya �i�ek ta� yapraklar� d�k�l�rken Parathion Methyl, Endos�lfan, Phosalone veya Azinphos-Methyl gibi etkili madde i�eren ila�lardan birinden 200 ml si 100 ml suda ��zd�r�lerek kullan�l�r.

HAZIRLAYANLAR:

Ahmet AYG�N Serdar GENCER

Zir.Y�k. M�h. Zir.M�h.

KAYNAKLAR

ANON�M, 1994. Meyvecilik 1, Tar�m ve K�yi�leri Bakanl�� Te�kilatlanma ve Destekleme Genel M�d�rl��, ANKARA.

GER�EKC�O�LU, R., 1997. Genel Meyvecilik, Gaziosmanpa�a �niversitesi Ziraat Fak�ltesi Ders Kitaplar� Serisi, TOKAT.

BARUT, E., 1995. Meyvecilik, Anadolu �niversitesi A��k��retim Fak�ltesi Yay�nlar� No: 859, A��k��retim Fak�ltesi Yay�nlar� No: 455, ESK��EH�R.

G�N�L�EN ve Ark.,1991. Erik Ana�lar�, T�rkiye 1.Fidanc�l�k Sempozyumu, Tar�m ve K�yi�leri Bakanl��, ANKARA.

YAPICI, M., 1993. Meyve A�a�lar�nda Budama, Gaziosmanpa�a �niversitesi Ziraat Fak�ltesi Ders Kitaplar� Serisi No : 4, TOKAT.

YAPICI, M., 1992. Meyve Fidan� �retim Tekni�i, Tar�m ve K�yi�leri Bakanl�� Te�kilatlanma ve Destekleme Genel M�d�rl��, ANKARA.

T�rkiye'de Modern Badem Yeti�tiricili�i �zerine Notlar

Sat, 25 Jul 2009 05:51:10 +0300

1.G�R��

T�rkiye’de badem yeti�tiricili�ine olan ilginin son y�llarda giderek artt�� dikkat �ekmektedir. Badem �retimiyle sadece meyve yeti�tiricileri de�il, yat�r�m dan��manlar�, doktorlar, bilgisayar uzmanlar�, fabrikat�rler vb. tar�m d�� sekt�rlerde g�rev yapanlar da ilgilenmektedir. Bunda, �lkemizde sevilerek t�ketilen bademin olduk�a y�ksek fiyatla sat�lmas�n�n b�y�k etkisi vard�r. Bir �ok ki�i badem a�ac�n�n �teki meyve t�rlerine g�re �ok daha kolay yeti�ti�ini d��nmekte ve meyvesinin bu kadar pahal� olmas�n� hayretle kar��lamaktad�r. Bu y�zden g�n�m�zde badem bah�esi tesisi kazan�l� bir yat�r�m olarak g�r�lmeye ba�lanm��t�r.


Kaliteli �e�itlerin yeti�tirildi�i verimli bir� badem bah�esinin ilkbahardaki g�r�n�m�.	Mevsim i�inde geli�mekte olan badem meyvelerinin yak�ndan g�r�n�m�. Bu d�nemde ye�il kabuklu meyvelerin sa�l�kl� bir �ekilde b�y�mesi i�in sulama, bitki besleme ve ila�lama gibi k�lt�rel uygulamalar�n yap�lmas� gerekir.	Badem meyvelerinin d�� ye�il kabuklar� �atlay�p sert kabuklu meyveler g�r�ld�� zaman hasat yap�l�r. Hasat edilen bademlerin d�� ye�il kabu�u ayr�l�r (kavlat�l�r) ve sert kabuklu meyveler kurutulur	Sert kabuklu meyveler k�r�larak yenilen i� badem �r�n� elde edilir (solda). Sa�da ise ince d�� kabu�u da soyulmu� olan i� bademler g�r�lmektedir.

�lkemizde y�lda yakla��k 40.000 ton sert kabuklu badem �retilmektedir. Yerli bademlerimizin i� rand�man� % 18- 20 dolay�nda oldu�una g�re, en iyimser tahminle y�lda 8.000 ton kadar i� badem elde edilmektedir. Ancak, mevcut badem bah�elerinin hemen hepsi tohumdan yeti�mi� a�a�lardan olu�tu�undan, i� bademlerin kalitesi d��k olup,� i� pazar�n isteklerini bile kar��layamamaktad�r. Nitekim, T�rkiye son y�llarda 2.000 ton dolay�nda i� badem ithal etmeye ba�lam��t�r.

�lkemizde sat�lan ithal bademler irilik, tat ve g�r�n�m gibi �e�itli kalite �zellikleri a��s�ndan t�keticilerin be�enisini kazanm�� olup, yerli bademlere g�re yakla��k iki kat daha fazla fiyatla al�c� bulmaktad�r. Bu y�zden yeni kurulacak olan modern badem bah�eleri hem �lkemizdeki yetersiz olan kaliteli i� badem �retiminin artmas�na hem de d�nya piyasalar�na pazarlanabilir nitelikte i� badem sunulmas�na yol a�abilir.

Bu teknik not meyve yeti�tiricilerini oldu�u kadar, tar�m d�� sekt�rlerden badem �retimine ilgi duyanlar��da ayd�nlatmak amac�yla haz�rlanm��t�r. Bu dok�mandaki� resimleri incelemeniz ve alt yaz�lar� okuman�z bademle ilgili daha ayr�nt�l� bilgiye sahip olman�z a��s�ndan yararl� olacakt�r.


�ok verimli bir badem �e�idinin ilkbaharda a�makta olan �i�ek tomurcuklar�n�n yak�ndan g�r�n�m�. �i�ek tomurcuklar�n�n dal boyunca s�ralan��na dikkat ediniz.	Verimli badem �e�itleri tac�n i� k�sm�nda ve hatta ana dallar�n �zerinde de meyve tutar. Bu y�zden b�y�k a�a�larda zaman zaman dallar seyreltilerek tac�n i�ine ��k girmesi sa�lan�r.	Damla sulama ile sulanan 10� ya��ndaki bir badem a�ac�n�n g�r�n�m�. �ekildeki� a�a�tan 5 kg i� badem al�nm��t�r (Ferragnes �e�idi). Bu bah�edeki a�a�lar 5 metre aral�kla dikilmi�tir. Verimli topraklar ve kuvvetli geli�en �e�itler badem a�a�lar�n�n daha b�y�k ta� yapmas�na yol a�ar; bu takdirde a�a�lar�n dikim mesafesi� en az 6 metre olmal�d�r .

2.BADEM BAH�ES� ��N YER SE��M�

�lkemizin hemen her yerinde badem a�a�lar�na rastlan�r. Da�larda ve yol kenarlar�nda kendili�inden yeti�en ya da ba�-bah�elerin �evresinde s�n�r a�ac� olarak hi�bir bak�m i�lemi yap�lmadan b�y�yen badem a�a�lar�n� her zaman g�rmek �m�mk�nd�r. Badem a�ac�n�n do�ada kolayca b�y�yebilir olmas�, ne yaz�k ki, �lkemizde yanl�� bir kan�n�n yerle�mesine yol a�m��t�r: badem a�ac� k�ra� topraklarda yeti�ir ve su istemez !

Bu �ok yayg�n kan� nedeniyle ticari olarak badem yeti�tirmek isteyenler �o�unlukla bah�e yeri olarak� verimli olmayan, kenarda kalm�� k�ra� arazileri d��nmektedir. Baz�lar� tarla tar�m� yapt�klar� susuz arazilerden daha iyi gelir sa�lamak i�in, baz�lar� da az verimli oldu�undan y�llarca bo� duran arazilerini a�a�land�rmak amac�yla badem fidan� dikmek istemektedir. Kimileri de araziye badem tohumu ekip, yerinde a��layarak bah�e kurman�n daha iyi sonu� verece�ine inanmaktad�r. Fakat, bu �ekilde yap�lacak bah�e tesisleri modern anlamda badem yeti�tiricili�ine ve rekabete a��k i� badem �retimine pek uygun de�ildir.

Bol miktarda ve pazarlanabilir kalitede i� badem elde edebilmek i�in badem bah�eleri 2 metre kadar toprak derinli�i olan arazilere kurulmal�d�r. Bah�e topra�� ge�irgen yap�da ve verimli olmal�d�r. Bah�e topra�� ne kadar iyi �zelli�e sahip olursa, elde edilen �r�n�n miktar� ve kalitesi de o kadar artar. Ayr�ca, verimli topraklarda b�y�yen a�a�lar uzun y�llar daha sorunsuz bir �ekilde meyve verir. Badem a�a�lar� kurak ve fakir topraklarda �teki meyve t�rlerine g�re daha iyi b�y�yebilirse de meyveye ge� yatar, az �r�n verir ve� i� bademleri de istenilen kalitede olmaz.

Badem a�ac� yayg�n kan�n�n aksine suyu �ok sever. Badem yeti�tiricili�inde birim alandan al�nan meyve miktar� ile sulama uygulamas� aras�nda olumlu ili�ki bulundu�unu g�steren �ok say�da bilimsel ara�t�rma sonucu ve deneyim bulunmaktad�r. Bu nedenle, ticari badem yeti�tiricili�i yapan �teki �lkelerde oldu�u gibi, �lkemizde de bol ve kaliteli �r�n elde etmek i�in badem bah�eleri sulama olana�� bulunan arazilere kurulmal�d�r. Sulanmayan badem bah�elerinin tatminkar bir kazan� getirmesi pek beklenmemelidir.

G�n�m�zde meyve yeti�tiricili�inde rekabete a��k �retim yapmak �n plandad�r. Bir ba�ka deyi�le, art�k meyve bah�elerinden erken ya�tan itibaren bol miktarda ve y�ksek kaliteli �r�n elde edilmesi ama�lanmaktad�r. Bunu sa�layabilmek i�in� badem bah�eleri verimli ve sulanabilen arazilere kurulmal�d�r.


Badem sulamas� i�in tekni�ine uygun olarak haz�rlanm�� bir su havuzunun� g�r�n�m�. Bu havuzda depolanan su b�y�k bir badem bah�esindeki damla sulama sistemi i�in kullan�lmaktad�r. Damla sulama sistemi� hem kullan�lan sudan hem de sulama i��ili�inden� b�y�k �l��de tasarruf sa�lar.	Badem bah�elerine kurulan damla sulama sistemleriyle suda eriyebilen g�breler de verilebilir. B�ylece fidanlar�n daha h�zl� ve sa�l�kl� bir �ekilde b�y�mesi sa�lan�r.	Damla sulama ile sulanan� 4 ya��ndaki bir badem a�ac�n�n ta� b�y�mesi (Masbovera �e�idi). Bu bah�enin toprak derinli�i 3 metredir. Sulanan badem a�a�lar� daha erken ya�ta ekonomik anlamda meyve verir.

3.BADEM TARIMINA UYGUN �KL�M KO�ULLARI

Bilindi�i �zere, badem a�a�lar� k�� sonlar�na do�ru havalar biraz �s�n�nca hemen �i�ek a�ar. Fakat �lkemizde �zellikle karasal iklime sahip yerlerde bu d�nemdeki havalar karars�zd�r; hava s�cakl�� aniden donma derecesine d��t�� takdirde yeni a�m�� olan badem �i�ekleri so�uktan zarar g�r�r. Bir ba�ka deyi�le, k�� sonundaki �l�k havalar bademi aldat�r ! Bu y�zden belirli y�relerdeki badem a�a�lar�ndan ancak 3-5 y�lda bir �r�n al�nabilir ve belki de, bu nedenle �lkemizde bademe g�venilmez bir meyve t�r� g�z� ile bak�la gelmi�tir.

Halbuki, uygun iklimin se�ilmesi ve ge� �i�ek a�an �e�itlerin yeti�tirilmesiyle badem tar�m� ba�ar�l� bir �ekilde yap�labilmektedir. ABD’de iklimi uygun b�lgelerde bah�eler kurularak ve gerekti�inde dona kar�� nlemler al�narak, Avrupa’da ise �zellikle ge� �i�eklenen �e�itler dikilerek her y�l olduk�a kararl� bir �ekilde �r�n al�nmaktad�r.

�lkemizin iklim ko�ullar� co�rafik b�lgelere g�re b�y�k farkl�l�k g�sterir. Bu nedenle bah�e kurulacak yerin iklim ko�ullar�n�n badem yeti�tiricili�ine uygun olup olmad��n�n �ok iyi bir �ekilde incelenmesi gerekir. Asl�nda, badem bir s�cak �l�man iklim meyvesidir. �lkemizde de geleneksel badem yeti�tiricili�i Ege ve Akdeniz B�lgesinin erken ilkbaharda don riski az olan, s�cak yerlerinde yap�lmaktad�r. Karasal iklime sahip olan �� Anadolu B�lgesinin bir �ok yerinde erken ilkbahardaki hava s�cakl�klar� karars�z oldu�undan badem �i�ekleri �o�u y�llar donlardan zarar g�r�r (aldan�r). Ge� �i�eklenen badem �e�itleri, herhangi bir y�rede kendili�inden yeti�en badem a�a�lar�ndan 10-14 g�n daha ge� �i�ek a�ar. Ge� �i�eklenen �e�itler �zellikle k��lar� �l�man ge�en yerlerde ilkbahar donlar�ndan korunmak i�in �ok avantajl�d�r. Buna kar��n, karasal iklime sahip olan yerlerde ge� �i�eklenen �e�itlerin yeti�tirilmesi de donlardan korunmak i�in yeterli olmayabilir.

Soldaki 'Ferragnes' a�ac�, sa�daki 'Nonpareil' a�ac�ndan 12 g�n sonra tam �i�eklenme a�amas�na ula�m��t�r. Badem a�a�lar�n�n erken donlardan zarar g�rmemesi i�in ge� �i�eklenen �e�itler daha avantajl�d�r. Ge� �i�ek a�an �e�itlerin �i�eklenme s�resi de uzundur. Bu durum badem a�a�lar�n�n�daha iyi tozlanmas�na yol a�ar.

Ge� �i�eklenen baz� �e�itler bol miktarda �i�ek tomurcu�u olu�turur. Yukar�daki �ekilde, yurt d��nda �slah edilmi� olan ve ticari badem �e�itleri aras�nda en ge� �i�ek a�an Felisia �e�idinin �i�ek tomurcuklar� g�r�lmektedir. Meyve kalitesi de� iyi olan bu �e�it patentlidir.

�lkemizde iklim, arazi b�y�kl�� ve sulama olanaklar� a��s�ndan G�neydo�u Anadolu B�lgesinin baz� illeri badem yeti�tiricili�i i�in b�y�k bir potansiyele sahip g�z�kmektedir.


�anl�urfa'da 2005 y�l�nda kurulmu� olan gen� bir badem bah�esinin g�r�n�m�. Yeni kurulan bah�elerde �ilk 4 y�l s�resince yap�lmas� gereken fidan terbiyesine (�ekil budamas�na) gereken �nem verilmelidir. Zira, gen� fidanlar�n do�ru bir �ekilde terbiye edilmesi a�a�lar�n verimini b�y�k �l��de etkiler.	G�neydo�u Anadolu’da kurulan ticari badem bah�eleri meyve vermeye ba�lam��t�r. Ancak, b�lgedeki baz� bah�elere dikilen kalitesiz fidanlar tutmam�� ya da geli�memi�tir. Bu nedenle rasgele fidan sat�n al�nmamal�d�r.	Modern bir badem bah�esi kurmu� olan Mahmut Bucak (Bozova), Ferragnes �e�idine tozlay�c� olarak Ferraduel �e�idini dikmi�tir. Bu bilin�li yeti�tirici badem bah�esini yer alt�ndan� d��enen bir sistemle sulamaktad�r.

Ticari badem bah�esi kurulmas� d��n�len b�lgenin ge�en 10 y�l s�resince g�r�len ilkbahar don tarihleri ve donlar�n g�r�lme s�kl�� ciddi bir �ekilde et�t edilmelidir. Bunun i�in en yak�n meteoroloji istasyonundan bilgiler al�nmal�, y�redeki tar�m kurulu�lar� ile ziraat fak�ltelerine dan��lmal�, e�er varsa, o y�rede uzun y�llard�r meyve yeti�tiren bilin�li ki�ilerin g�r��lerine ba�vurulmal�d�r. E�er ilkbahar erken donlar�n�n �nemli sorun yarataca�� kan�s�na var�l�rsa, badem yeti�tiricili�inde �srar edilmemelidir. Badem a�a�lar�n� ilkbahar donlar�ndan korumak i�in bah�eleri �s�tma, havay� kar��t�rma ya da su p�sk�rtme gibi �e�itli �nlemler bulunmakla birlikte, bunlar� uygulamak g�� ve pahal� olabilir. En iyisi, ilkbaharda don riski hi� olmayan veya �ok az olan yerlerde ge� �i�eklenen badem �e�itleriyle bah�e kurmakt�r.

4. �E��T VE ANA� SE��M�

Modern badem yeti�tiricili�inde se�ilecek �e�itlerin
- ge� �i�ek a�mas�
- kendiyle uyu�ur olmas� (tozlay�c� �e�it gerektirmemesi)
- �ift meyve oran�n�n % 5’in alt�nda olmas� ya da hi� olmamas�
- bol �r�n vermesi ve i� bademinin� kaliteli olmas�
- �nemli badem hastal�klar�na kar�� dayan�kl� olmas�

gibi baz� �zelliklere sahip olmas� istenir.

�

Yukar�daki �zelliklerin hepsini bir arada ta��yan m�kemmel �e�it hen�z bulunamam��t�r. Bununla birlikte s�z konusu �zelliklerden baz�lar�na sahip olan �e�itler g�n�m�zde ticari olarak ba�ar�l� bir �ekilde yeti�tirilmektedir.

Tar�m ve K�yi�leri Bakanl��n�n “meyve �e�it tescil listesinde” �lkemizde �slah edilmi� olan badem �e�itleri ile baz� yabanc� �e�itler yer almaktad�r. Bah�elere dikilecek fidanlar mutlaka “sertifikal�” olmal�d�r. Fidanlar�n istenilen �e�itlerden olmas� (ismine do�ru olmas�) i�in rasgele de�il, bilinen kurulu�lardan ve g�venilir fidanc�lardan sat�n al�nmas�na dikkat edilmelidir. Tar�m Kurulu�lar�nca verilen fidan deste�inden yararlanabilmek i�in sat�n al�nacak fidanlar�n �lkemizde tescilli �e�itlerden ve sertifikal� olmas� ko�ulu vard�r.

Badem �e�idi i�in �nceden yap�lm�� bir tercih yoksa, mutlaka bah�e kurulacak yere en yak�n tar�m kurulu�unun veya ziraat fak�ltesinin ya da meyvecilik uzmanlar�n�n g�r�� al�nmal�d�r. Zira, �lkemizdeki iklim ve toprak ko�ullar� b�lgelere g�re b�y�k� farkl�l�k g�sterdi�inden �retim yap�lacak b�lgeye uygun �e�itlerin se�ilmesi ve yeti�tirilmesi b�y�k �neme sahiptir.

Tar�m ve K�yi�leri Bakanl��n�n tescil listesinde yer alan badem �e�itleri

Yerli �e�itler: Dokuzo�uz-I (104-1), Dokuzo�uz-II (120-1), G�lcan I (101-23), G�lcan II (300-1),� 48-2, 48-3, 48-4, 48-5, 101-9, 101-13, 106-1.

Yabanc� �e�itler: Ferragnes, Ferraduel,, Ferrastar, Nonpareil, Texas, Drake,�Ne Plus Ultra, Peerless, Marcona, Tuono.

Son y�llarda, yukar�daki tescil listesinin i�inde bulunmayan baz� badem �e�itlerinin fidanlar� da ithal edilmeye ba�lanm��t�r. Ancak, ithal �e�itlerin �lkemizdeki performanslar� hakk�nda yeterli ara�t�rma ve deneyim bulunmamaktad�r. Baz� ziraat fak�lteleri ve tar�msal ara�t�rma kurulu�lar� Anadolu'nun� de�i�ik iklim ve toprak ko�ullar�nda s�z konusu badem �e�itlerini denemeye alm��lard�r. Gelecek y�llarda bu �e�itlerin �lkemiz ko�ullar�na uygunlu�u (adaptasyonu) hakk�nda bilimsel bulgular yay�nlanacakt�r.

Badem a�a�lar� ilkbaharda erkenden uyand�� i�in �i�ekleri donlardan zarar g�rebilir ve ayr�ca kar��l�kl� tozlanma sorunlar� nedeniyle az meyve tutabilir. Bu bak�mdan yeti�tirilecek badem �e�itlerinin �zellikle “ge� �i�eklenme” ve “kendine verimlilik” �zelliklerini ta��mas� �ok istenir. Kendine verimli badem �e�itlerinin a�a� ba��na ya da dekara veriminin daha y�ksek oldu�u da bildirilmektedir. Ge� �i�eklenen baz� badem �e�itleri �lkemizde tescilli olup bunlar�n fidanlar� sertifikal� olarak �retilmektedir; fakat� hem ge� �i�eklenen hem de kendine verimli olan �e�itler hen�z �lkemizde tescilli de�ildir. Bu iki �zelli�i ta��yan �e�itler yurt d��nda patentli oldu�undan yerli fidanl�klar bunlar� sertifikal� olarak �retememektedir. Bu �e�itlerin de Tar�m ve K�yi�leri Bakanl��n�n tescil listesine al�nmas� halinde �lkemizde badem �retimi daha kolay geli�ebilecektir. Mevcut durumda, �lkemizde tescilli olan ge� �i�eklenen badem �e�itleriyle kar��l�kl� tozlanmaya da �nem verilerek �ok verimli ticari bah�eler kurulmaya ba�lanm��t�r.






Baz� ticari badem �e�itlerinin sert kabuklu meyvelerinin (�stteki s�ra) ve i� bademlerinin (alttaki s�ra) g�r�n�m�. Sat�n alaca��n�z fidanlar�n �e�itleri mutlaka "ismine do�ru" olmal�d�r. Bah�eye dikilen fidanlar�n hepsi tutmayabilir. Ancak dikilen fidanlar�n normalden daha fazlas�n�n tutmamas� durumunda (% 5'den daha fazla) yitirilen fidanlar�n ertesi dikim sezonunda "bedelsiz olarak" yenilenmesi i�in fidanc�lardan yaz�l� bir garanti istemek ak�ll�ca bir davran�� olur .

�

Badem �i�eklerinin tozlanmas�n� bal ar�lar� sa�lar. Ar�lar �i�ek tozlar�n� �i�ekten �i�e�e ve a�a�tan a�aca ta��yarak meyvelerin olu�mas� i�in gerekli olan d�llenmeyi ger�ekle�tirir. Bu y�zden badem bah�eleri ister kendine verimli ister kar��l�kl� tozlanma gerektiren �e�itlerden kurulu olsun, iyi bir verim elde etmek i�in yeterli say�da ar� kovan� bulundurulmas� gerekir. tozlanma ile ilgili ayr�nt�l� bilgi almak i�in buraya t�klay�n�z


Badem a�a�lar�n�n Bor kapsam� �i�eklerin meyve tutma oran�n� etkilemektedir. �lkemizde yap�lan bir ara�t�rma sonucuna g�re, sonbaharda hasattan �sonra badem a�a�lar�na 250 ppm Bor p�sk�rt�lmesiyle, ilkbaharda a�an �i�eklerin meyve tutma oran� % 10 artm��t�r	Sulu ko�ullarda yeti�en d�rt ya��ndaki bir� badem a�ac�n�n �i�ek d�nemindeki g�r�n�m�� (Ferraduel �e�idi). Badem a�a�lar�nda ne kadar �ok �i�ek tozlan�rsa o kadar �ok meyve elde edilir. �yi bir verim i�in a�an �i�eklerin % 30'nun meyve tutmas� istenir.	Ar�lar badem �i�eklerinin sa�lar. �i�ek tozlar� ar�lar�n v�cuduna yap��r ve ar�lar �i�e�in i�inde bal �z� almak i�in u�ra��rken �i�ek tozlar� da di�i organla temas eder. B�ylece meyve olu�mas� i�in zorunlu olan "tozlanma" ve arkas�ndan da "d�llenme" olay� ger�ekle�ir. Ticari badem bah�elerinde iyi bir tozlanma sa�lanarak yeterli d�zeyde meyve tutumu elde edebilmek i�in 4 dekara en az 1 adet ar� kovan� yerle�tirilmelidir.

�eftali x badem melezi olan GF 677 anac� badem a�a�lar�n�n daha iyi geli�mesine yol a�ar. Yukar�daki �ekilde solda badem anac�na a��l�, sa�da ise GF 677 anac�na a��l� 3 ya�l� a�a�lar bir arada g�r�lmektedir. Ayn� ya�ta olan bu a�a�lar (Ferraduel �e�idi) aras�ndaki geli�me fark� �ok belirgindir	GF 677 anac� badem a�a�lar�n� daha erken ya�ta meyveye yat�r�r. �ekildeki gen� badem a�ac�n�n alt dallar�nda meyve olu�umuna dikkat ediniz. Badem fidanlar�n� terbiye ederken ana dallar�n se�imine b�y�k �nem vermek gerekir

5.BADEM�N TEMEL YET��T�R�C�L�K �STEKLER�

Badem genellikle kanaatkar bir bitki olarak kabul edilir ve az bir bak�m ile yeti�tirilebilece�i d��n�l�r. Ancak, ticari bir �retim yap�laca�� zaman �teki meyve t�rlerinde oldu�u gibi, badem bah�elerinde de �e�itli k�lt�rel i�lemlerin yap�lmas� zorunludur. Dikilen fidanlar�n terbiye edilmesi (�ekil budamas� yap�lmas�), toprak ve yaprak analizlerine dayanarak� besin elementlerinin verilmesi, sulanmas�, budanmas� ile hastal�k ve zararl�larla sava��m programlar�n�n y�r�t�lmesi temel yeti�tiricilik uygulamalar�d�r

Kaliteli �e�itlerden fidan dikerek bah�e kurulmas� meyve yeti�tiricili�inin ba�lang�c�d�r. Ancak, sadece fidan dikmekle bah�eden para kazan�laca�� d��n�lmemelidir. �nemli olan, fidan dikiminden sonra bah�enin bak�m i�lerinin do�ru bir �ekilde yap�lmas�d�r. �yi bir gelir elde etmek i�in ilerleyen y�llarda yukar�da say�lan k�lt�rel i�lemlerin t�m�n�n bilin�li bir �ekilde uygulanmas� gerekir.

Bah�e sahipleri bilimsel bir i�kolu haline gelmi� olan meyve yeti�tiricili�i i�in gerekli olan teknik bilgilere sahip olmal�, aksi halde teknik dan��manl�k hizmeti almal�d�rlar. �lkemizde ticari badem �retimi hakk�nda yeterli deneyim olmad�� i�in meyve yeti�tiricisinin veya yat�r�mc�n�n bademin yeti�tiricili�i ile ilgili bilgi eksikliklerini gidermesi �ok �nemlidir. Bunun i�in meyvecilik kitaplar� okunmal�, ilgili dok�manlar incelenmeli, �rnek bah�eler gezilmeli ve meyvecilik uzmanlar�n�n g�r��lerine ba�vurulmal�d�r.


�i�ek z�nn� olarak adland�r�lan bu zararl� baz� y�llar badem �i�eklerinin di�i organlar�n� yiyerek meyve tutumunun �nemli oranda azalmas�na yol a�ar.	�i�ek z�nn� ile m�cadele i�in a�a�lar �i�ek a�t�� zaman bah�eye i�i su dolu kaplar konur. Zararl�� bu kaplara d��erek suda bo�ulur.	Badem bah�elerinde zararl�larla m�cadele i�in� yeni teknikler vard�r. Yukar�daki �ekilde badem i� kurdunun ��k�� tarihini saptamak i�in denenen farkl� renklerdeki yap��kan tuzaklar g�r�lmektedir. Bu y�ntemlerle zararl�lara kar�� daha az ila� kullanarak daha etkin bir sava��m yap�lmaktad�r.	U�ur b�cekleri bademdeki yaprak bitlerinin do�al d��man�d�r. Badem bah�elerinde ila�lama yaparken u�ur b�ceklerine zarar vermeyecek bir ila�lama program� uygulamaya dikkat etmek gerekir. Bu sevimli b�cekler baz� y�llar yaprak bitlerinin b�y�k bir b�l�m�n� kimyasal ila� kullanmaya gerek kalmayacak �ekilde yok edebilir. Tar�msal ila�lar mutlaka �zerindeki talimatlara g�re ve �evreye zarar vermeyecek� �ekilde kullan�lmal�d�r.

�

6. TOPRAK HAZIRLI�I, F�DAN TEM�N� VE BAH�E TES�S�

Meyve bah�esi tesisi uzun vadeli bir yat�r�m oldu�u i�in ba�lang��ta yap�lacak bir hatan�n daha sonradan giderilmesi olduk�a g��, pahal� ve hatta bazen de olanaks�z olabilir. Bu y�zden bah�e kurmak i�in acele davran�lmamal�d�r.

�lkemizde meyve bah�esi tesisine �o�u zaman sonbahar veya k�� aylar�nda aniden karar verilir ve hemen fidan aranmaya ba�lan�r. Ancak, bu takdirde istenilen �e�itlerden kaliteli fidanlar�n temini i�in ger�ekten �ok ge� kal�nm�� olunur. �stelik yeterli arazi et�d� ile toprak haz�rl�� yap�lmadan bah�e kuruldu�u zaman gerek fidanlar�n tutma ba�ar�s� gerekse meyve verimi ile ilgili ciddi sorunlar ortaya ��kabilir.

Bah�e kurmak i�in se�ilen arazi bir y�l �nceden meyvecilik tekni�i a��s�ndan iyice incelenmelidir. Fidan sipari�leri de bah�e tesisinden en az bir y�l �nce yap�lmal�d�r;.b�ylece istenilen �e�itlerden birinci kalite fidanlar temin edilebilir. Fidan dikilecek arazide dikim mevsiminden �nceki yaz sonuna kadar gerekli �n uygulamalar, drenaj �ve toprak haz�rl�� gibi i�lemler tamamlanmal�d�r. Sonbaharda havalar hen�z iyi iken, ya��lar ba�lamadan �nce mevcut dikim plan�na g�re fidan �ukurlar� a��lmal� ve daha sonra fidanlar getirildi�i zaman hemen dikilmelidir.

Badem fidan� sa�ak k�k� �ok az olan kaba bir k�k sistemine sahiptir. Bu nedenle, �zellikle fidanl�ktaki yerinden s�k�ld�kten sonra sat�l�ncaya kadar uzun s�re beklemi� olan fidanlar�n ve/veya ilkbaharda ge� dikilen fidanlar�n arazideki tutma ba�ar�s� son derece d��k olabilir. Bu y�zden fidanlar m�mk�nse s�k�ld�kten sonra fazla bekletilmeden, hava ve toprak ko�ullar� uygun oldu�unda hemen dikilmelidir. Badem fidanlar� ge� sonbahar-erken k�� d�neminde dikilirse, ilkbaharda yap�lan dikimlere g�re hem arazide tutuma ba�ar�s� hem de ilk y�llardaki b�y�mesi a��s�ndan daha iyi sonu� verir.

Dikimden �nce fidanlar�n k�k kanserine (Agrobacterium tumefaciens) kar�� koruyucu bir �nlem olarak �lkemizde de piyasaya s�r�len “Nogall” gibi baz� biyolojik bakterisitlerle muamele edilmesi yararl� olacakt�r. Dikilen fidanlara mutlaka can suyu verilmeli ve ilkbaharda uyanmadan �nce ilk �ekil terbiyesi yap�lmal�d�r.

Tekni�ine uygun olarak kurulmu� olan bu gen� badem bah�esi, yer alt�na d��enmi� olan �zel borularla sulanmaktad�r. B�ylece, sulama suyundan b�y�k �l��de tasarruf edilmekte ve toprak i�leme daha kolay bir �ekilde yap�lmaktad�r. B�yle modern badem bah�elerinin say�s�n�n artmas�yla �lkemiz badem d�� sat�m� yapabilir duruma gelecektir.

7.BADEM TARIMINDA VER�M

Hasat edilen bir badem meyvesinin d�� k�sm�nda (1) ye�il kabuk, bunun alt�nda (2) sert kabuklu meyve, ve sert kabuklu meyvenin i�inde de (3) yenilen i� badem bulunmaktad�r.

�lkemizdeki meyve yeti�tiricileri genellikle bah�eleri veya �e�itleri kar��la�t�rmak i�in "a�a� ba��na" elde edilen verimi dikkate al�rlar. Ancak bu takdirde, mevcut badem bah�elerinden elde edilen verimin ye�il kabuklu mu veya sert kabuklu mu ya da i� badem mi oldu�u a��k bir �ekilde anla��lamaz. Bu durum bir dekar bah�eden al�nan meyve miktar� konusunda kar��kl�k yarat�r. Modern badem tar�m� yapan �teki �lkelerde ise �o�unlukla, �"birim alandan" (bir dekardan veya bir hektardan) elde edilen i� badem miktar� verim kriteri olarak kullan�lmaktad�r. ��nk�, asl�nda t�ketilen ve sat�� de�eri y�ksek olan �r�n, bademin yenilen i� k�sm�d�r. Bademin sert kabuklu olarak pazarlanmas� giderek azalmaktad�r.

Verim �a��ndaki sulanan bah�elerde bir dekardan �e�itlere ba�l� olarak 2000 - 3000 kg aras�nda ye�il kabuklu ya� badem elde edilir. Bir dekardan elde edilecek i� badem miktar� ise, bu ye�il kabuklu badem �r�n�n�n % 6.6 -9.0’u kadard�r. Halen d�nya badem pazar�na hakim olan Kaliforniya’da (ABD) sulanan bah�elerde bir dekardan 200 kg dolay�nda i� badem al�nmaktad�r. �lkemizde �ok az say�da bulunan modern badem bah�elerinde de bu verime ula��lmaktad�r. Baz� kaynaklar dekara 300 kg i� badem verimi al�nabildi�ini bildirmekteyse de, �lkemizdeki mevcut yeti�tirme tekni�i ile �imdilik bu verim d�zeyi ula��lmas� g�� bir hedef gibi g�r�lmektedir. Bu nedenle ekonomik analizler yap�l�rken a�a�lar b�y�d��nde en iyi ko�ullarda bir dekardan en fazla 200 kg dolay�nda i� badem al�nabilece�ini hesaplamak daha ger�ek�i olur.

Bademlerde i� rand�man�, sert kabuklu meyveden elde edilen i� badem miktar�n� ifade eder [i� badem rand�man� =� [100 x i� badem a��rl�� (g) /� sert kabuklu meyve a��rl�� (g)]. Badem �e�itlerinin i� badem rand�man�, sert kabuk kal�nl��na ba�l� olarak de�i�ir Sert kabu�u �ok ince olan Nonpareil �e�idinde i� badem rand�man� % 60-70 aras�nda iken, sert kabu�u orta kal�n olan Ferragnes �e�idinde % 40 kadard�r. Bu durumda, i� rand�man� y�ksek olan badem �e�itlerinin dekara i� badem veriminin daha fazla olaca�� d��n�lebilir. Ancak, i� badem rand�man� daha d��k olan kabu�u orta kal�n bademlerin a�a�lar� (Ferragnes gibi �e�itler) ince kabuklu �e�itlerin a�a�lar�na g�re daha verimlidir. Bu durum, bir dekardan elde edilen i� badem veriminin, yeti�tirilen �e�itlerin “rand�man ve verim” ili�kisine ba�l� olarak dengelendi�ini g�sterir. Yani, rand�man� farkl� olan �e�itlerler kurulan de�i�ik badem bah�elerinde dekara i� badem verimi a�a�� yukar� ayn� olup, 180-200 kg aras�nda de�i�ir. Sulanmayan bah�elerde ise dekardan en fazla 60-70 kg�dolay�nda i� badem al�nabilir. Sulanan bah�elerdeki verimin sulanmayanlara g�re en az iki, �� kat fazla olmas�n�n yan� s�ra, i� bademler de daha iri ve g�steri�li olmaktad�r.

'Nonpareil' gibi ince kabuklu badem �e�itleriyle kurulan bah�elerde ku�lar meyve kabu�unu kolayca delerek i�ini yiyebilir. Ayr�ca, bunlarda sert kabu�u olu�turan iki par�an�n ba�lant� yeri yeterince sa�lam olmad��ndan �o�u zaman i� bademler sert kabuk taraf�ndan �epe�evre �rt�lmez. Bu y�zden bunlar�n adi ko�ullarda kabuklu olarak saklanmas� s�ras�nda bile i� bademlerinde b�cek ve hastal�k zarar� g�r�lebilir. Bununla birlikte ince kabuklu bademler elle k�r�labildi�inden �lkemizde kabuklu olarak sevilerek t�ketilmektedir.


Baz� y�llar �evrede yiyecek bulamayan ku�lar a�a�lardaki bademleri delerek i�lerini yemektedir. Sert kabu�u ince olan� �e�itlerde ku� zarar�na daha �ok rastlan�r (soldaki resim) ve bunlarda i� kurtlar�n�n zarar� da daha fazla olabilir (ortadaki resim). �nce kabuklu bademleri depoda saklamak i�in zararl�lara kar�� f�migasyon yapmak gerekir. Aksi halde i� bademler pazarlanamaz� hale gelebilir (sa�daki resim) Buna kar��n kabu�u sert olan bademler adi depolarda uzun s�re zarar g�rmeden saklanabilir. Bu y�zden i� rand�man� % 40 dolay�nda olan sert kabuklu bademleri yeti�tirmek� �lkemiz ko�ullar� i�in daha� avantajl� olabilir.

8.HASAT, KAVLATMA VE SERT KABUK KIRMA ��LEMLER�NDE MEKAN�ZASYON

Badem yeti�tiricili�inde �zelikle hasat sonras� i�lemler �nemli �l��de i��ilik gerektirir. Meyvelerin toplanmas�,� ye�il kabuklar�n ayr�lmas� (kavlatma) ve sert kabu�un k�r�larak yenilebilir i� bademin ��kar�lmas� �ok u�ra�t�r�c�d�r. Bu i�lemler k��k badem bah�elerinde aile i�g�c� yard�m�yla yap�labilirse de, 100 - 1000 dekar gibi ticari b�y�kl�kteki bah�elerde mekanizasyondan yararlanmak gerekir. Sadece 10 dekarl�k bir bah�eden toplanacak meyve say�s�n�n yeti�tirilen �e�itlere g�re 1.250.000 - 2.500.000 adet aras�nda oldu�u dikkate al�n�rsa, daha b�y�k �l�ekli bah�elerde meyve hasad�n�n, kavlatman�n ve sonunda i� badem ��kar�lmas� gibi i�lerin kiral�k i�g�c� ile ekonomik bir �ekilde yap�lamayaca�� kolayca anla��labilir.

�lkemizde bademin sert kabukluf olarak (yenilen i� badem ��kar�lmadan) pazarlanmas� �o�u kez �r�n�n ger�ek piyasa de�erinin olu�mamas�na yol a�maktad�r. Bu y�zden en iyisi, ticari bah�e sahibinin i� bademi kendisinin elde etmesi ve bu �r�n� kendi markas�yla i� ve d�� pazarlara rekabete a��k fiyatlarla sat��a sunmas�d�r. �� bademi ekonomik bir �ekilde �retebilmek i�in mekanizasyon mutlaka dikkate al�nmal�d�r.

Modern anlamda badem tar�m�na yeni y�neldi�imiz i�in hasat, kavlatma ve k�rma i�in d�nyada kullan�lan modern ekipmanlar hen�z �lkemizde mevcut de�ildir. Bu ekipmanlar yurt d��nda on binlerce dolar de�erindedir. �e�itli giri�imciler �lkemiz ko�ullar�na uygun ekipmanlar�n teminine ve yerli �retim i�in ucuza mal edilecek �ekilde tasar�m�na �aba harcamaktad�r.

Yurt d��ndan zeytin hasad� i�in ithal edilmi� olan ak�l� hasat makinalar� ile badem hasad� da yap�labilmektedir. Bu� makinalar fiyat ve i�lev a��s�ndan �ok uygun g�z�kmektedir. K��k ve orta �l�ekli bah�elerde yeterli say�daki hasat makinas� ile meyveler �ok daha �abuk ve ekonomik bir �ekilde hasat edilebilir. B�y�k bah�eler i�in daha komplike hasat ve toplama makinalar� d��n�lebilir (a�a�lar� g�vdeden ya da dallardan sallayarak meyveleri d��ren ve vakumla toplayan hasat makinalar� gibi).


Geleneksel olarak s�r�klarla yap�lan badem hasad� �i�ek tomurcuklar�na da zarar verdi�inden gelecek y�l daha az �r�n al�nmas�na yol a�ar.	Meyveler a�a�lar�n alt�na serilen branda, naylon vb. �rt�lere d��r�l�r. Farkl� badem �e�itlerinin olgunla�ma zamanlar� da farkl� oldu�undan her �e�it i�in uygun olan hasat tarihi do�ru bir �ekilde saptanmal�d�r. Ge� yap�lan hasatlarda i� badem kalitesi d��er.	Toplanan meyveler hemen kavlatma yerine ta��nmal�d�r. Kavlatma gecikirse bademlerde kurtlanma g�r�lebilir.

El ile kumanda edilen ve ak�yle �al��an bu hasat makinas�n�n� karbon-fiber ala��ml� taraklar� �i�ek g�zlerine zarar vermeden� meyveleri a�a�tan d��rmektedir. Bu makinan�n teleskopik uzatma �ubu�u sayesinde a�ac�n ula��lmas� zor olan �st k�s�mlar�ndaki meyveler de merdivene gerek kalmaks�z�n kolayca hasat edilmektedir. Bu makina ile bir ki�i bir saatte 5 adet� b�y�k yeti�kin badem a�ac�n�n meyvesini kolayca hasat edebilir.	Hasat makinas�n�n yak�ndan g�r�n�m�. �ekildeki hasat olgunlu�una gelmemi� meyveler bile deneme amac�yla kolayca hasat edilebilmi�tir.

Bal�kesirin Kepsut �l�esinde tar�m makinalar� �retimini yapan bir firma Badem in ye�il kabu�unu soyabilen bir makna imal etmi�tir.

Kavlat�lm�� bademler sonbahar aylar�nda y��n yapmamak ve zaman zaman kar��t�rmak ko�uluyla a��k havada kolayca kurur. E�er �evrede ba�ka �r�nler i�in kullan�lan kurutma tesisleri varsa ve uygunsa onlardan da yararlanarak sert kabuklu bademleri hemen kurutmak olanakl� olabilir.

Kavlat�lm�� ve kurutulmu� olan sert kabuklu bademler depoda saklamaya �ok uygundur. Sert kabuklu meyveler adi depolarda kolayl�kla aylarca saklanabilir ve istenilen fiyat yakaland�� zaman depodan ��kar�labilir. Depodan ��kar�lan sert kabuklu bademler k�r�l�p i� bademler elde edilir. �� bademlerin s�n�fland�r�l�p, kalitesine g�re ambalajlanarak sat�lmas� g�venilir ve istikrarl� bir pazarlamaya yol a�acakt�r. �� bademi depoda saklamak olanakl� ise de, bunun i�in daha masrafl� olan baz� ko�ullar� sa�lamak gereklidir.

Sert kabuklu meyveden i� bademin ��kar�lmas� �nemli bir i�tir. Bir giri�imci yurt d��ndakilere g�re daha d��k maliyetli bir badem k�rma makinas� geli�tirmi�tir. Bu makina ile elde edilen i� bademler elekten de ge�irilmektedir. Malatya’da da kay�s� ve badem �ekirde�ini k�ran makinalar bulunmaktad�r.

�ri ve g�steri�li i� bademler hem i� hem de d�� piyasada daha y�ksek fiyat bulmaktad�r. �zellikle,� mekanizasyon yoluyla el de�meden, sa�l�kl� ko�ullarda i� badem �reten yeti�tiricilerimiz �teki �lkelerdeki badem yeti�tiricileriyle ciddi bir �ekilde rekabet etme olana�� bulacaklard�r. Bu ama�la badem yeti�tiricilerimiz �rettikleri meyveleri sert kabuklu olarak de�il, i� badem olarak pazarlamaya �al��mal�d�r.


Badem k�rma makinas�n�n g�r�n�m�. Makina ile sert kabuklu meyveler h�zl� bir �ekilde� k�r�l�p i� bademler ��kar�l�r. Bah�e sahiplerinin k�rma makinas� sat�n alabilmeleri i�in k�r�lacak meyve miktar�n�n fazla olmas� gerekir. Belki, k��k ve orta �l�ekli badem �reticileri b�yle bir k�rma makinas�n� ortakla�a sat�n al�p kullanmay� d��nebilirler	i� bademler elekten ge�irilip s�n�fland�r�l�rsa, daha istikrarl� bir pazarlama olana�� do�acak ve �retici daha �ok para kazanacakt�r. Rekabet edebilmek i�in pazara kaliteli i� badem �r�n� sunmak gerekir .	�ri ve g�steri�li i� bademler her zaman daha y�ksek fiyatla sat�l�r. Kaliteli badem �retimi i�in iyi �e�itlerden fidan dikmek kadar, sulama ba�ta olmak �zere di�er k�lt�rel uygulamalara da b�y�k �nemi vermek gerekir.

�

9. SONU�

�lkemizde �retilen i� bademlerin kalitesi d��k oldu�undan y�lda 2000 ton kadar i� badem ithal edilir duruma gelinmi�tir. �� pazar�n iri ve tatl� bademe olan s�rekli talebi nedeniyle kaliteli i� bademlerin sat�� fiyat� �ok� y�ksektir. T�rkiye'nin uygun ekolojilerinde kurulacak olan modern bah�elerde pazar�n talep etti�i nitelikte badem �retilebilir. �lkemizde sevilerek t�ketilen bir meyve olan bademin beslenme ve sa�l�k y�n�nden �nemi de d�nyada giderek daha iyi anla��lmaktad�r. D�nyan�n i� bademe olan talebinin, uzakdo�u pazar�n�n�da devreye girmesiyle, her y�l yakla��k % 15 oran�nda art�� g�sterdi�i tahmin edilmektedir. Bu y�zden i� ve d�� pazar�n isteklerine ve d�nyada ge�erli rekabet ko�ullar�na uygun i� badem �retimi iyi bir yat�r�m gibi g�z�kmektedir. �lkemizdeki meyve yeti�tiricilerinin modern badem yeti�tiricili�ine ili�kin bilgi ve deneyimi yeterli de�ildir. Bu nedenle, ticari olarak badem �retmek isteyenlerin uyan�k ve ara�t�r�c� �zellikte olmas� gerekir

10. KAYNAKLAR

Anonim, 2000. Kuru ve Sert Kabuklu Meyveler D�� Pazar Ara�t�rmas�. �hracat� Geli�tirme Et�d Merkezi, Ankara.
Assaf, R., 2000. Increasing yields and profitability of almond culture in Israel. NUCIS Newsletter 9:13-15.
Balc�, S., 2004. Sonbaharda yapraktan bor uygulamas�n�n farkl� badem �e�itlerinin meyve tutumu �zerine etkisi. Kahramanmara� S�t�� mam �niversitesi Fen Bil. Ens. Y�ksek Lisans Tezi, Kahramanmara�.
�a�lar, S., Ka�ka, N. ve Nikpeyma, Y., 2004. Kahramanmara�’ta badem tar�m�n�n geli�tirilmesi �zerine ara�t�rmalar, T�B�TAK-TARP-2165 Sonu� Raporu.
�a�lar, S., Ka�ka, N., Y�lmaz, K.U. and Balc�, S., 2005. Adaptation of some foreign almond cultivars in the ecological conditions of Kahramanmaras province in Turkey. XIII GREMPA Meeting on Almonds and Pistachios. Options M�diterran�ennes, Serie A, Num�ro 63, 107-111.
Dokuzo�uz, M. ve G�lcan, R., 1976. Badem Yeti�tiricili�i ve Sorunlar�. T�B�TAK Yay�n No: 432, TOAG Seri no: 90.
Godini, A., 2002. Almond fruitfulness and role of self-fertility. Acta Hort. 591:191-203.
G�ng�r, M.K., Ka�ka, N, �a�lar, S. ve K�den, A., 1995. Badem yeti�tiricili�inde sa�ak k�kl� ��r ve fidan eldesi �zerinde ara�t�rmalar. T�rkiye II. Ulusal Bah�e Bitkileri Kongresi Cilt 1 (Meyve) 384-388.
Hendricks, L., 1999. California almonds: From import to industry leaders. Western Fruit Grower 119, 11: 40.
Ka�ka, N. ve �zcan,Z., 2001. �anl�urfa’da �spanyol ve Frans�z K�kenli badem �e�itlerinin vegetatif b�y�me, �i�eklenme ve meyve tutumlar�n�n de�erlendirilmesi. GAP II.Tar�m Kongresi, Cilt: 1, 15-17.
K�den, A.B. ve K�den A., 2000. Badem Yeti�tiricili�i. T�B�TAK - TARP yay�nlar�, 18s.
Micke, W.C., 1996. Almond Production Manual. University of California, Division of Agric. and Nat. Res., Publ. No.: 3364.
Socias i Company, R., Espada, J.L. ve Felipe A.J., 1994. The effect of orchard design on almond fruit set. HortTecnology 4(4):377-379.

Prof. Dr. Semih �a�lar - Ar. G�r. Zeynep A�ca

http://ciftci.ksu.edu.tr/badem

Ceviz Yeti�tiricili�i

Sat, 25 Jul 2009 05:39:36 +0300

Ceviz Hakk�nda

1. G�R��

Ceviz (Juglans regia L.), botanikte Dicotiledoneae s�n�f� Juglandales tak�m�, Juglandaceae familyas� ve Juglans cinsinde yer al�r. Juglans cinsi i�erisinde g�n�m�zde �zellikleri belirlenen 18 t�rden en �nemlisi ve �st�n meyve kalitesi ile ceviz denildi�inde ilk akla gelen, “Anadolu cevizi”, “�ran cevizi” ve “�ngiliz cevizi” olarak da adland�r�lan J. regia’ d�r.

Yabani formdaki ceviz t�rleri d�nyan�n bir�ok yerinde yay�lma alan� bulmu�tur. Ancak, cevizin anavatan�, baz�lar�na g�re �ran’�n Ghilan b�lgesi, baz�lar�na g�re ise �in’dir. Bunlara kar��l�k daha b�y�k bir �o�unluk ise cevizin anavatan� olarak �ok daha geni� bir alan� g�stermektedirler. Bunu savunan gruba g�re ceviz Karpat da�lar�ndan T�rkiye, Irak, �ran, Afganistan, G�ney Rusya, Hindistan, Man�urya ve Kore’ ye kadar uzanan geni� bir b�lgenin do�al bitkisidir.

K�keni itibariyle d�nyada b�y�k bir do�al yay�lma alan�na sahip olan Anadolu cevizi (Juglans regia L.) �e�itli g��ler ve ticaret kervanlar� vas�tas�yla do�al yay�lma alan� d��na da g�t�r�lm�� olup, bug�n tropik b�lgeler d��nda hemen hemen d�nyan�n her yerinde yeti�tiricili�i yap�lan bir meyve t�r� durumundad�r. Yak�n bir ge�mi�e kadar ceviz yeti�tiricili�inde s�z sahibi olarak T�rkiye gelmekte, bunu Yunanistan, �talya, Fransa gibi �lkeler takip etmekteydi Fakat ceviz yeti�tiricili�ine 1867′de cevizle ba�layan ABD, b�t�n bu �lkeleri geride b�rakarak ceviz yeti�tiricili�inde ve d�� sat�m�nda en �nemli �lke konumuna gelmi�tir.

Meyvecilik k�lt�r� olduk�a eski tarihlere uzanan Anadolu, bir�ok meyve t�r�nde oldu�u gibi cevizin de anavatan b�lgeleri aras�nda yer alm��t�r. Anadolu, g�n�m�ze kadar yap�lan yeti�tiricilik sonucunda, say�lar� 4.5 milyonu a�an bir ceviz a�ac� varl��na sahip olmu�tur.

Her y�resi k�ymetli ceviz tiplerine sahip olan �lkemizde bu zengin kayna��n ba�l�ca iki �nemli avantaj� bulunmaktad�r. Birincisi, sahip oldu�u 5 milyondan fazla a�a�la elde edilen yakla��k 120 bin tonluk ceviz �retimi, �lkemizi d�nya s�ralamas�nda ��nc� s�raya yerle�tirmi�tir. Fakat �retilen bu miktar�n ancak %1- 2’sinin d�� sat�ma gitmesi ve dolay�s�yla �lkemizin d�nya ceviz d�� sat�m s�ralamas�nda son s�ralarda yer almas� da olumsuz bir durum olarak kar��m�za ��kmaktad�r. Bu durumun tek nedeni �retimimizin standart �e�itlerle de�il de tamamen tohumdan yeti�en a�a�larla yap�lmas� ve hi� bir k�lt�rel uygulaman�n yap�lmamas�d�r.

Tohumdan yeti�en her bir a�ac�n farkl� �zelliklere sahip olmas�, dolay�s�yla standartlara uygun miktarda �r�n�n temin edilememesi d�� sat�m�m�z� zorla�t�ran en �nemli neden olarak ortaya ��kmaktad�r. Anadolu’nun mevcut ceviz varl��n�n ikinci avantaj� ise, �ok geni� bir genetik varyasyona sahip oldu�undan �slah �al��malar� i�in zengin bir kaynak olmas�d�r. Bu varyasyon �slah �al��malar�n�n uygun y�ntemlerle daha k�sa bir zamanda ba�ar�ya ula�mas�na imkan vermektedir.

2. CEV�Z�N B�LE��M� ve BES�N DE�ER�

Ceviz sa�l�k ve beslenme bak�m�ndan �ok �nemli bir meyve t�r�d�r. Genel olarak cevizde %3.5 su, %15- 30 protein, %55- 77 ya�, %1.5- 3 k�l, ve %5- 15 oran�nda da karbonhidrat (a��rl�k sel�loz) bulunmaktad�r. Ayr�ca cevizin meyvesi, Ca, P, Mg, Fe, Na, K gibi mineral maddeler bak�m�ndan zengin oldu�u gibi A, B1, B2, B6, C vitaminlerini de i�ermektedir. 1 kg ceviz yakla��k 7.000 kalori enerji sa�lamaktad�r.

Ceviz �ok de�i�ik �ekillerde t�ketilmektedir. �erez olarak, pasta ve bisk�vi sanayinde, parf�m sanayinde, re�el, helva yap�m�nda, boya, tanen, plastik ve kau�uk end�strisinde, ya� olarak, ila� sanayinde, sucuk, samsa, pestil yap�m�nda t�ketilmektedir. Ayr�ca kerestesinin son derece k�ymetli olmas�ndan dolay� da oymac�l�kta bu y�nde aranan materyallerin ba��nda ceviz gelmektedir.

Ba�ta A.B.D. olmak �zere bir �ok �lkede son y�llarda yap�lan ara�t�rmalarda baz� kalp rahats�zl�� olan hastalara �zellikle ceviz �nerilmektedir. Kalp ve kolesterol bak�m�ndan baz� sa�l�k problemleri olan ki�ilere cevizin iyi gelmesi son y�llarda cevizin �nemini daha da art�rm��t�r

3. CEV�Z�N B�TK�SEL �ZELL�KLER�

3.1. A�a� Yap�s� ve K�k:
� Cevizler h�zl� b�y�yerek 25- 40 m’ye kadar boylan�r ve bir a�a� 300- 500 m2 lik bir alan� kaplayabilir.
� Ceviz a�a�lar� genelde “yayvan” ta� �ekline sahiptir. “yar� dik ve dik” yap�da da ta� �ekli g�r�l�r.
� Cevizler kaz�k k�kl� olup k�lcal k�k bolca bulunabilir. K�kler 3-5 m derinli�e kadar uzayabilir.

3.2. G�vde ve Dallar
� G�vdede dallanma genelde toprak y�zeyinden 1-2 m y�kseklikten ba�lar.
� G�vde �evresi 5- 6 m ye kadar geli�ebilir.
� Gen�lik y�llar�nda d�zg�n y�zeyli ve g�m��i renkte olan g�vdede �ok ileri ya�larda renk koyula��r (gri-siyah) ve kabukta uzunlu�una �atlaklar olu�ur.
� S�rg�nler, t�ys�z, parlak zeytin ye�ili veya esmer renktedir.

3.3.Yapraklar ve G�zler
� Yaprak; uzunca bir sap �zerinde kar��l�kl� dizilmi� ve say�lar� 5-13 aras�nda de�i�en yaprak��ktan meydana gelir.
� Yaprak��klar geni� elips �eklinde ve tam kenarl�d�r. U�lar� sivricedir ve boylar� 6-12 cm aras�nda de�i�ir. Rengi parlak ye�il olup g�vde �zerlerinde helezonik �eklinde dizilmi�lerdir.
� G�zler dal u�lar�nda ve yaprak koltuklar�nda (1-3 adet) olup, koyu esmer renklidirler. U� g�zler iridir. Yaprak koltuklar�nda bulunan g�zlerden iri olan� s�rer ve odun dal�n� meydana getirir.
� Verimli olmayan �e�itlerin sadece u� tomurcuklar�ndan meydana gelen s�rg�nlerin ucunda di�i �i�ek vard�r. Oysa verimli �e�itlerin hemen hemen b�t�n tomurcuklar�nda (yaprak tomurcuklar� da dahil) di�i �i�ek meydana gelir.

3.4. �i�ek Yap�s� ve D�llenme Biyolojisi
Cevizlerde �i�ekler monoik yap�dad�r. Yani erkek ve di�i �i�ekler ayn� a�a� �zerinde fakat farkl� yerlerde bulunur. Cevizlerde tozlanma r�zgar yard�m�yla ger�ekle�ir

3.4.1. Erkek �i�ekler
	Erkek �i�ekler bir �nceki geli�me d�neminin s�rg�nleri �zerinde bulunan yan tomurcuklar�n ilkbaharda geli�mesiyle meydana gelen 5- 20 cm boyundaki ye�il renkli ve a�a�� do�ru sark�k p�sk�ller (kedicik) �zerinde meydana gelirler (�ekil 1). Olgun bir ceviz a�ac� 5000- 6000 adet p�sk�l �retebilir. Ayr�ca bir a�ac�n �i�ek tozu (polen) �retme kapasitesi yakla��k 10 ile 100 milyar aras�nda de�i�ebilir.
3.4.2. Di�i �i�ekler
	�lkbahar geli�me d�neminde s�rg�nlerin ucunda meydana gelen di�i �i�eklerin say�s� 1- 26 aras�nda de�i�ebilir (�ekil 2). Di�i �i�ekte 4 perianth yapra�� ile braktecikler ovaryum ile kayna�m��t�r. �anak yaprak say�s� 3- 6 aras�nda olup ta� yaprak yoktur. Stigma girintili ��k�nt�l�d�r, yumurtal�kta bir tohum tasla�� bulunur. Yumurtal�k d�� duvar� meyvenin d��ndaki ye�il kabu�u meydana getirirken, sert kabuk yumurtal�k i� duvarlar�n�n sertle�mesinden meydana gelir. Ceviz i�i, embriyo ve tohum kabu�undan olu�an tohumdur. Yenen k�s�m do�rudan do�ruya kendisidir.

4. CEV�Z�N EKOLOJ�K (�klim ve Toprak) �STEKLER�

4.1. �klim

Cevizler k�� ve ilkbahar aylar�nda so�uklama gereksinimini kar��layacak kadar so�uk; ilkbahar ve yaz aylar�nda normal b�y�me ve olgunla�may� sa�layacak �l��de s�cak (25- 350C) isterler. 400C den y�ksek yaz s�cakl�klar� ceviz ye�il kabu�unda yanmalara ve ceviz i�inde b�z��melere yol a�abilmektedir. Ceviz bitkisi genelde –200Cden d��k s�caklarda zarar g�rmekteyse de –400C’ye kadar dayanabilen �e�itler vard�r. Bunun yan�nda tomurcuk d�neminde –10C, tam �i�eklenme d�nemindeki –30C ve k��k ye�il meyve d�neminde –10C den d��k s�cakl�klar zararl� olabilmektedir. So�uklardan zararlanma konusunda d��k s�cakl��n derecesi, d��me h�z�, s�resi gibi etkenler �nemli rol oynar. Ceviz �e�itlerinin so�uklama gereksinimi +7.20C nin alt�nda 500- 2000 saat aras�nda de�i�ir. D�zenli bir �r�n i�in cevizlerde so�uklama gereksiniminin kar��lanmas� gerekmektedir.

Ceviz yeti�tiricili�i a��s�ndan y�ll�k toplam en az 500 mm ya�� yeterli olmakla birlikte bu ya��n d�zenli olmas� �nemlidir. Meyvelerin normal geli�ebilmeleri i�in yaz�n toprakta yeterli suyun bulunmas� gerekir. Bunun yan�nda �i�eklenme d�nemindeki ya�murlar ve a��r� r�zgarlar �zellikle tozlanma-d�llenme bak�m�ndan olumsuz bir durum ortaya ��karabilir.

4.2. Toprak
Ceviz 2- 4 m derinli�e kadar inebilen g��l� bir k�k sistemine sahiptir. Bu y�zden toprak derinli�inin az oldu�u yerlerde yeti�tiricilik bak�m�ndan sorunlar ortaya ��kabilmektedir. Yeti�tiricilik bak�m�ndan ileride sorunlarla kar��la�mamak i�in toprak derinli�inin en az 2 m olmas� ve topra��n ge�irgen olmas� gerekir.
Toprak pH s� 6- 7 dolay�nda olmal� ve toprakta alkalilik ve tuz sorunu bulunmamal�d�r.
Toprak iyi drenajl�, ge�irgen, organik maddece zengin ve havadar olmal�d�r. Topra��n su tutma kapasitesinin y�ksek olmas� ceviz yeti�tiricili�i a��s�ndan �nemlidir. Ancak ceviz toprak bak�m�ndan �ok se�ici bir meyve t�r� de de�ildir.

5. CEV�Z�N �O�ALTILMASI5.1. Generatif (Tohumla) �o�altma
Tohumla yap�lan �o�altmalarda meydana gelen yavru bitkiler, ana bitkinin hemen hemen hi�bir �zelli�ini ta��mazlar. Bu nedenle cevizlerde tohumla �o�altma, ana� veya ��r eldesi ve �slah �al��malar� d��nda, genetik a��l�m nedeniyle, tercih edilen bir �o�altma y�ntemi de�ildir.

5.1.1. Tohumlarda Aranacak �zellikler
Tohum olarak kullan�lacak cevizler;

* Dolgun olmal�
* Geli�meleri tam olmal�
* Sa�l�kl� ve iyi geli�mi� a�a�lardan al�nmal�d�r
* Herhangi bir nedenle zarar g�rm�� meyveler tohumluk olarak kullan�lmamal�d�r.

5.1.2. Tohumlar�n Katlanmas�
Tohumlar�n so�uklama gereksinimlerini kar��lamak, engelleyici etmenleri gidermek, tohum kabuklar�n� yumu�atmak, embriyonun su ve oksijen al�m�n� kolayla�t�rarak �imlenme g��lerini art�rmak ve �abukla�t�rmak amac�yla nemlendirilmi� ortamlarda saklanmalar�na katlama denilmektedir. Tohumlar�n katlanmas�n�n genel avantaj�, tohum �imlenmesine engel olan etmenlerin etkilerini gidererek erken ve d�zenli bir �imlenmenin sa�lanmas�d�r.
Katlama ba�lang�c� yeti�tiricili�in yap�laca�� yerde topra��n tava gelme durumuna g�re tayin edilir.
Katlamada bir insan�n kolayca ta��yabilece�i b�y�kl�kte kasalar (meyve sebze kasalar� gibi) kullan�labilir. Bu kasalar�n taban�na delikleri �rtebilecek irilikte �ak�l konduktan sonra �zerine d�zg�n bir �ekilde katlama kumu (in�aat kumu) serilir. Bu kumun �zerine tohumlar tek tek dizilerek ekilir. Sonra tohumlar�n �zeri kumla iyice �rt�l�r, daha sonrada bir s�ra tohum bir s�ra kum olacak �ekilde kasa doluncaya kadar devam edilir. Katlama i�lemi tamamland�ktan sonra en �ste konacak kumun kal�nl�� di�erlerinden biraz daha fazla olmal�d�r. Kasa dolduktan sonra kum s�zge�li kovalarla nemlendirilir. Daha sonra bu katlama kasalar� s�cakl�� 0- 80C aras�nda de�i�en serin bodrum, adi depo vb gibi ortamlara al�n�rlar.
Cevizlerde tohumlar�n katlanma s�resi, �e�ide g�re, 60- 90 g�n aras�nda de�i�ir. Tohumun sert kabu�u �atlay�p k�k ucu g�r�nd�� zaman katlamaya son verilir. Tohumlar topra�a kendi b�y�kl��n�n iki kat� kadar derinli�e ekilirler. Tohum ekiminden sonra ��rlerin iyi bir geli�me g�sterebilmesi i�in ��r parsellerinde ba�ta yabanc� ot temizli�i olmak �zere, sulamaya �zen g�stermek gerekir.
��rlerin s�k�m�nden bir s�re �nce, dinlenme d�neminde kaz�k k�klerin kesilmesi, sa�ak k�k olu�umunu geli�tirerek �a��rtmada tutma ba�ar�s�n� art�r�r.

5.2. Vegetatif �o�altma
Genetik a��l�m nedeniyle tohumla �o�altman�n yap�lamad�� cevizler vegetatif yollarla �o�alt�l�r. Cevizlerde a�� tutmas�n�n zor olmas�na ra�men g�n�m�zde ge�erlili�ini koruyan vegetatif �o�altma metodu a�� ile �o�altmad�r.
5.2.1. A�� ile �o�altma
5.2.1.1. A�� Ba�ar�s�na Etki Eden Fakt�rler

S�cakl�k: Ortam s�cakl��n�n 23- 300C aras�nda olmas�, cevizlerde a�� ba�ar�s�n�n artt�rmaktad�r.
Nem: Ortam�n nemli olmas� a��da ba�ar�y� olumlu y�nde etkilemektedir.
A��c�n�n deneyimi: Cevizlerde a�� ba�ar�s� �teki meyve t�rlerine g�re genelde daha d��k oldu�u i�in a�� yapan ki�inin deneyimi ve becerisi a�� ba�ar�s�nda �ok �nemlidir.
A��da kullan�lan malzemeler: Kullan�lan malzemeler kaliteli olmal�d�r. �rne�in b��ak y�zeyi �ok d�zg�n ve tek darbede kesecek �ekilde �ok keskin olmal�d�r. A��y� sarmak i�in tercihen pamuk ipli�i ya da a�� band� kullan�lmal�d�r.
Kalem: Sa�l�kl� ve iyi geli�mi� y�ll�k s�rg�nler a�� kalemi olarak al�n�r. Kalem �zerindeki s�rmemi� g�zler (tercihen 2. ile 5. g�zler aras�) a��da kullan�l�r. Kesilen kalemler, saklanma ve de a�� yap�lma s�ras�nda mutlaka nemli bir ortamda muhafaza edilmelidir.
A�� zaman�: A��da ba�ar�y� art�ran en �nemli fakt�rlerden biri de a�� zaman� olup, gerek fidanlar�n gerekse a�� g�z� al�nacak s�rg�nlerin kabu�unu en kolay b�rakt�� zaman en uygun a�� zaman�d�r. En uygun a�� zaman�n� belirlemek i�in �u y�ntem uygulanabilir; a�� s�rg�n� �zerindeki kabuk kald�r�ld��nda, g�z�n alt�nda kalan b�y�me noktas� kabukta kal�yorsa bu g�z i�in a�� zaman� gelmi� demektir. Ancak b�y�me noktas� s�rg�nde yani odun dokusunda kal�yorsa bu g�z i�in a�� zaman� ge�mi� demektir. Bu durumda kabuktaki g�z�n alt�nda bir bo�luk meydana gelmi� olur. A�� yap�ld�� zaman kabu�un alt�nda meydana gelen bu bo�luktaki hava, a�� g�z� ve �evresinin siyahla��p kurumas�na neden olur. Bu �ekildeki g�zler a��da tercih edilmezler. Bir b�lgede g�z a��lar�n�n yap�lmaya ba�lanmas�n� tayin eden en �nemli pratik kriterlerden bir ba�kas� da o b�lgede ekinlerin bi�ilmeye ba�land�� zamand�r. Yani bir b�lgede ekinlerin bi�ilmeye ba�land�� zaman, o b�lge i�in cevizlerde g�z a��lar�n�n yap�labilece�i zaman anlam�n� ta��r.

5.2.1.2. Cevizlerin �o�alt�lmas�nda En �ok Kullan�lan A��lar:

G�z A��lar�;

* T-G�z A��s�
* Yama G�z A��s�
* Kabuk Yama (Y�ks�k) G�z A��s�
* Yongal� G�z A��s�
* Ye�il odun G�z A��s�

Cevizlerde en �ok kullan�lan ve en �ok ba�ar�l� olan g�z a��lar� “T g�z” a��s� (�ekil 15) ve “Yama g�z” a��s�d�r.
Kalem A��lar�;

* Yan A��
* Yarma A��*
* Kakma A��
* Kabuk A�� (�ekil 16)
* Dilcikli A��*(�ubat ortalar� veya Mart ba�lang�c�nda yap�l�r. �ekil 17)
* Dilciksiz A��
* �erit A��
* �oban A��
* Kama A��

* Cevizlerde en �ok kullan�lan ve ba�ar�l� olan “dilcikli a��” ve �e�it de�i�tirme a��s� olarak ta en �ok “yarma a��” kullan�lmaktad�r.

5.3. Ceviz Ana�lar�

Cevizlerde ana� olarak a�a��daki t�rler kullan�labilmektedir.

1. J. hindsii
2. Paradox (J. hindsii X J. regia)
3. J. regia
4. Royal (J. nigra X J. hindsii)
5. J.Major

Cevizlerde de�i�ik ana�lar kullan�lmaktaysa da en �ok kullan�lan ve tercih edilen ana� Anadolu cevizinin (J. regia L.) kendi anac�d�r.

�ekil 15. CEV�ZLERDE “T” G�Z A�ISININ YAPILI�I

�ekil 16. CEV�ZLERDE KABUK (Texas) A�ISININ YAPILI�I

�ekil 17. CEV�ZLERDE D�LC�KL� �NG�L�Z A�ISININ YAPILI�I

6. BAH�E KURMA VE YILLIK BAKIM ��LER�
6.1. Bah�e Kurma

�ok uzun ya�ayan ve a�� ile �o�alt�lmas� olduk�a zor olan cevizde, bah�e kurmadan �nce b�lgenin ekolojik �zelliklerinin iyi bilinmesi gereklidir. Ceviz k��lar� �ok a��r� ve s�rekli d��k s�cakl��n hakim oldu�u b�lgeler ile yazlar� �ok a��r� s�cak olan yerlerde yeti�tirilmemelidir.
Cevizler derine inen g��l� bir k�k sistemine sahip olduklar� i�in toprak derinli�inin en az 2- 2.5 m olmas� ve ge�irimsiz katmanlar�n olmamas� gerekir. Yeti�tiricilik yap�lacak b�lgenin topraklar�nda fazla alkalilik ve tuzluluk sorunlar� bulunmamal�d�r.

6.2. �e�it se�imi

Cevizlerde erkek ve di�i �i�eklerin farkl� zamanlarda olgun hale gelme durumu (dichogamy) yayg�nd�r. Bu durumda erkek ve di�i �i�ekleri ayn� zamanda olgunla�an homogam tip ve �e�itler yan�nda erkek �i�ekleri �nce olgunla�an (protandry) ve di�i �i�ekleri �nce olgunla�an (protogyny) �e�itler bulunmaktad�r. Bundan dolay� ceviz bah�esi kurarken mutlaka ya erkek ve di�i �i�ekleri ayn� zamanda olgunla�an (homogamy) bir �e�it yada erkek ve di�i �i�eklerinin olgunla�mas� ayn� d�neme gelen birden fazla �e�it ile kar��k bir dikim tercih edilmelidir.

6.3. Dikim

Dikim aral�klar� ekolojik ve bak�m ko�ullar�na g�re de�i�irse de cevizlerde en ideal dikim aral�klar�; 12 x 12 m, 10 x 10 m, 10 x 8 m veya 8 x 8 m’dir.

Fidanlar�n dikimleri dinlenme d�neminde (yaprak d�k�m�nden itibaren) yap�lmaya ba�lan�r ve g�zler uyan�ncaya kadar devam eder. Fidanlar�n s�k�m� �ok dikkatli bir �ekilde yap�larak k�klerin zarar g�rmemelerine �zen g�sterilmelidir. Dikim s�ras�nda fidanlarda �zellikle k�k budamas� yap�lmal�d�r. Dikim �ukurlar� en az 60- 70 cm geni�likte ve 80- 100 cm derinlikte a��lmal�d�r. Fidanlar a�� noktalar� toprak �st�nde kalacak �ekilde dikilmeli ve �ukurlar bah�edeki �st toprak ile doldurulmal�d�r. Dikimden hemen sonra fidanlara can suyu verilmelidir. Dikim yap�ld�ktan sonra, ilerideki kereste durumu da d��n�lerek, fidan g�vdeleri toprak y�zeyinden yakla��k 1- 1.5 m yukar�dan kesilmeli ve ta�land�rma budamas� yap�lmal�d�r. Bundan sonra b�lgedeki hakim r�zgarlar g�z �n�nde tutularak fidanlar hereklere ba�lanmal�d�r. Yazlar� s�cak ve kurak olan b�lgeler ile su kayna�� az olan yerlerde dikimden sonra su kayb�n� �nlemek amac�yla yabanc� ot veya hububat saplar�yla mal�lama yapmak yerinde olur.

6.4. Toprak i�leme
�lkbahar aylar�nda toprak tava geldi�inde derin bir s�r�m yap�l�r. Bu d�nemdeki toprak i�leme topra��n havaland�r�lmas� yan�nda yabanc� ot kontrol�n�n sa�lanmas� bak�m�ndan da �ok �nemlidir. Yaz aylar�nda da duruma g�re yabanc� ot kontrol� bak�m�ndan toprak i�leme yap�labilir. Sonbahar aylar�nda pullukla yap�lacak s�r�m, ya�mur ve kar sular�n�n topra�a i�lemesi ve toprakta tutulmas� bak�m�ndan �nemlidir. Toprak i�lenirken k�klerin yaralanmamas�na �zen g�sterilmelidir.

6.5. Sulama

Ceviz a�a�lar� iri yap�l� ve yayg�n dallanma g�sterdikleri i�in geni� bir yaprak y�zeyine sahiptirler. Bu nedenle terleme ile su kayb� fazla olan cevizlere yeterli suyun sa�lanmas� �ok �nem kazanmaktad�r.

Cevizler i�in ilkbaharda geli�me, meyvelerin b�y�me ve i� doldurma d�nemlerindeki su gereksiniminin kar��lanmas� �ok �nemlidir. Bu d�nemlerdeki susuzluk durumlar� b�y�me ve geli�meyi yava�lataca�� gibi meyvelerin i�lerini yeterince dolduramamalar�na neden olaca�� i�in kalite ve verim d��kl�kleri meydana gelir.
Sulamada dikkat edilecek en �nemli noktalardan biri de suyun etkili k�k d�zeyine ula�mas�n�n sa�lanmas�d�r. Cevizlerde ilk y�llarda, b�lgenin ve su kayna��n�n durumu da g�z �n�ne al�narak haftada 2 kez sulama yapmak gerekir. Sulama �ekli olarak kar�k sulama, salma, damla ve alttan ya�murlama sulama sistemlerinden birisi tercih edilebilir. Cevizlerin sulanmas�nda kimyasal at�klar vb zararl� etmenlerle kirlenmemi� olan her t�rl� su kullan�labilir.

6.6. G�breleme
Ceviz, toprakta �ok a��r� bir sorun yoksa, g�breleme bak�m�ndan �ok duyarl� bir bitki de�ildir. Bununla birlikte, yap�s�ndan dolay�, en �nemli bitki besin maddesi gereksinimi azot olabilir. Yap�lacak toprak analizlerinin sonu�lar�na g�re toprakta eksik olan besin maddeleri belirli bir program i�inde topra�a verilmelidir.

6.7. Budama

Ceviz a�a�lar� iri ve b�y�k ta� olu�tururlar. Ancak bu a�a�lar genelde �ok fazla budama istemezler. Bununla birlikte kurumu� ve birbiri i�ine girmi� dallar�n ��kar�lmas� ve a�a� tac�n�n i�erisine ��n rahatl�kla girmesini sa�layacak �ekilde yap�lacak aralama budamalar� yararl� olur. Cevizlerde �ekil budamas� olarak genelde doruk dall� budama sistemi uygulanmakla birlikte budaman�n �e�idi ve miktar�, �evreye ve a�a�lar� yeti�tirme amac�na ba�l� olarak da de�i�ebilir.7.

HASAT ve SONRASI

Cevizlerde hasat, i� ceviz ve ye�il kabu�un olgunla�t�� d�nem olarak kabul edilir. Kalin a��ld�� ve sert kabuktan ayr�ld�� d�nem ye�il kabu�un olgunla�ma belirtileridir. �� cevizin olgunluk belirtisi ise; i� ceviz ile sert kabuk aras�nda bulunan paket dokusunun kahverengile�meye ba�lad�� d�nemdir. �o�unlukla ye�il kabuk, i� cevizden daha ge� olgunla��r. Hasad�n i� ceviz olgunluk zaman�nda yap�lmas�, bu d�nemde i� cevizin a��k renkli olmas� nedeniyle i� cevizin ticari de�erini art�racakt�r. Ancak yeti�tirici e�er hasat ye�il kabu�un olgunla�ma zaman�n� beklerse �ok �nemi kalite kay�plar� meydana gelebilmektedir.

Cevizlerde hasat zaman�na iklimin �nemli etkisi olabilmektedir. Serin iklime sahip b�lgelerde i� ceviz olgunla�ma zaman� ile ye�il kabuk olgunla�ma zaman� genellikle ayn� d�neme rastlar. Y�ksek nem ye�il kabu�un a��lmas�n� h�zland�r�r.

Hasat zaman�n� etkileyen �nemli bir fakt�rde yeti�tiricili�i yap�lan �e�ittir. �rne�in hasad� zaman�nda ve do�ru yap�ld��nda Chadler ve Serr gibi �e�itler a��k renkli i� rengine sahiptirler.

Hasat edilen meyvelerin toplanmas�, ye�il kabuklar�n�n ayr�lmas� ve meyvelerin kurutulmas� vs. kalite kay�plar�n� �nlemek a��s�ndan m�mk�n oldu�u kadar �abuk olmal�d�r.

G�ne� alt�nda kalan meyvelerde, uzun s�re ye�il kabu�u �zerinde kalan meyvelerde i� renginde bozulmalar g�r�l�r.

7.2. Hasat Y�ntemleri :

Cevizlerde hasat elle ve mekanik yolla olmak �zere iki metotla yap�lmaktad�r. T�rkiye’de hasat s�r�kla a�ac�n d�v�lmesi �eklinde yap�l�rken ceviz yeti�tiricili�inde s�z sahibi �lkelerde mekanik yolla yap�lmaktad�r. A�ac� d�vme �eklinde yap�lan hasatta ba�ta bir y�l sonraki y�lda �r�n verecek dallar olmak �zere �nemli zararlanmalar meydana gelebilmektedir.

Mekanik yolla hasat; a�ac�n ana dallar�n�n yada a�a� g�vdesinin de�i�ik sars�c�lar ile sarsmak ve meyvelerin a�a� �zerinden yere d��mesini sa�lamak �eklinde yap�lmaktad�r. Bu ama�la de�i�ik sars�c�lar (Kablolu sars�c�lar-Eksantrik sars�c�lar, Poner hareketli sars�c�lar, Pn�matik sars�c�lar vs.) kullan�lmaktad�r.

7.3. Hasat Sonras�:

Hasattan sonra kalite kay�plar�n� en aza indirmek amac�yla ye�il kabuk sert kabuktan kolayca ayr�lmal�, yani meyveler hemen kavlat�lmal�d�r. Baz� y�relerimizde ye�il kabu�un yumu�amas� ve kolay ��kmas� amac�yla �zerine naylon, kal�n bez ve �uval gibi �rt�lerle �rt�lmesi �nemli kalite kay�plar�na neden olabilmektedir. Baz� �lkelerde kavlatma tamamen mekanik yolla yap�lmaktad�r.

Pazar de�eri a��s�ndan i�in t�m olarak ��kmas� istenir. Hasad� yap�lan meyveler e�er i� olarak pazarlanmas� s�z konusu ise, cevizler daha kurumadan (nemli iken) k�r�lma i�lemine tutulur. B�ylece daha kolay bir �ekilde i�in t�m olarak ��kmas� sa�lan�r.

�lkemizde ceviz k�rma i�lemleri sergenler olarak adland�r�lan yerlerde genelde kad�nlar taraf�ndan �eki�le vurarak k�rmak �eklinde yap�lmaktad�r. K�rma i�leminden sonra cevizler renklerine g�re s�n�fland�r�l�p paketleme i�lemine tabi tutulur.

7.4. Kurutma:

�� ceviz olarak de�erlendirilmeyecek yani kabuklu olarak pazarlanacak meyveler kavlatma i�leminden sonra hemen kurutulmal�d�rlar. Kurutma i�lemi cevizin depo �mr� bak�m�ndan �ok �nemlidir. Bunun i�in kabuklu ve i� cevizde bulunmas� gereken en y�ksek nem oranlar� standartlarla belirlenmi�tir. �rne�in T.S.E. ye g�re kurutulmu�; kabuklu cevizlerde %8, i� cevizde ise %5 nem oran� istenir.

�lkemizde genelde cevizler d��ar�da g�lgede kurutulmaktad�r. Baz� y�relerimizde ise g�ne� alt�nda 7- 10 g�n bekletilerek kurutma yap�lmaktad�r. Bu da ba�ta i� renginin koyula�mas� gibi �e�itli kalite kay�plar�na neden olmaktad�r. Bu y�zden bu kurutma �ekli yanl��t�r. E�er ba�ka kurutma imkan� yoksa en az�ndan kurutma d��ar�da g�lge ortamlarda yap�lmal�d�r. Yani meyveler direkt olarak g�ne� �� alt�nda kurutulmamal�d�r. Ancak d�nya ceviz �retiminde s�z sahibi �lkelerde kurutma tamamen mekanik yollarla yap�lmaktad�r. Mekanik yollarla yap�lan kurutma i�lemlerinde, genelde meyveler 30- 350C‘ de 24 saat bekletilmektedirler. S�cakl��n 400 C’ nin �zerine ��k�� i� kalitesi bak�m�ndan istenmez.

7.5. Depolama ve Ambalajlama:

Cevizler y�ksek ya� i�eri�ine sahip meyve oldu�u i�in uygun �artlarda depolanmas� ba�ta i� meyvenin b�nyesindeki ya� bozulmalar� a��s�ndan �nemlidir. Bu y�zden cevizler d��k s�cakl�klarda (0- 40C) ve kuru ortamlarda uzun s�re saklanabilirler.

Ambalajlama bir �r�n�n pazarlanmas�nda �ok �nemli bir a�amad�r. Bu y�zden ambalajlar�n sa�l�kl� materyallerle usul�ne uygun yap�lmas� gerek kabuklu gerekse i� cevizin pazarlanmas� a��s�ndan t�keticileri cezbetmektedir. B�y�k �uvallarla doldurulmu� kar��k cevizlerle, hepsi ayn� renkte k��k gramajl� ambalajlanm�� cevizlerin albenisi aras�nda �ok a��k farkl�l�k g�r�lmektedir. �rne�in i� cevizlerin ��k ge�irmeyen vakumlu plastik torbalarla yap�lmas� ve etiketlenmesi t�keticiler a��s�ndan �ok �nemlidir.

Hasat ve hasat sonras�ndaki d�nemlerde i�lemlerin do�ru yap�lmas� �retici ve dolays�yla da �lke cevizcili�i i�in �ok dikkat edilmesi gereken konular�n biridir.

Ceviz yeti�tiricili�inde s�z sahibi �lkelerde MODERN HASAT VE SONRASI (belli ba�l� a�amalar)

8. HASTALIK VE ZARARLILAR
8.1. Hastal�klar
8.1.1. Armillaria K�k ��r�kl��

Me�e k�k ��r�kl�� veya mantar k�k ��r�kl�� olarak da bilinir. Armillaria mellea isimli toprak k�kenli bir fungus taraf�ndan olu�turulur. Fungus ceviz a�a�lar�n�n k�klerini, k�k bo�az�n� ve g�vdenin alt k�s�mlar�nda infeksiyon yapar. �lk simptomlar k��k klorotik yapraklar, gen� yaprak d�k�mleri ve s�rg�n u�lar�nda geriye �l�mlerdir. Genel olarak, fungusun infeksiyon yapt�� k�k sistemi ya da k�k bo�az� y�n�nde simptomlar g�r�l�r. Sonu� olarak fungus, a�ac�n t�m k�k sitemini tahrip eder veya alt g�vde �evresini bir ku�ak gibi sararak a�a� �l�mlerine neden olur.
M�cadelesi: Armillaria ile infekteli topraklarda ceviz bah�eleri kurmadan �nce koruyucu �nlemler al�nmal�, fungus infeksiyonuna dayan�kl� ana�lar kullan�lmal�d�r. Dikimden �nce pahal� ve zor bir uygulama olmas�na kar��n methyl bromide ile toprak fumigasyonu yap�lmas� a�a� �l�mlerini b�y�k �l��de azaltacakt�r. Hastal�kl� a�a�lar s�k�l�p, b�t�n bitki art�klar�yla birlikte araziden uzakla�t�r�lmal�d�r. Hastal�kl� a�a�lara yak�n olan ve simptom g�stermeyen a�a�lar�n da infeksiyon ta��ma ihtimali g�z ard� edilmemelidir.

�ekil 1. Armillaria k�k ��r�kl��n�n g�vededeki durumu

8.1.2. K�k Bo�az� T�m�r�

Bakteri (Agrobacterium tumefaciens) hastal��d�r. Patojen bitki dokusuna yaralar vas�tas�yla girer ve k�k bo�az� �evresinde t�m�r olu�turur. Zaman i�erisinde k�klerde de t�m�r olu�umlar� g�zlenir. T�m�rlerin merkez k�s�mlar� �l�r ve odun dokusunun ��r�mesine yol a�an funguslar ve di�er patojenlerin bu noktada olu�an bo�luklara yerle�mesine neden olur. Bula��k gen� a�a�lar�n boylar� k�sa kal�r, ya�l� a�a�larda odun ��r�meleri g�zlenir.
M�cadelesi: K�k bo�az� t�m�r�yle en iyi m�cadele y�ntemi fidanlar�n sa�l�kl� dam�zl�klar�n bulundu�u fidanl�klardan temin edilmesi, ta��nmalar�, araziye dikilmesi ve b�t�n yeti�tiricilik �m�rleri boyunca yaralanmalardan ka��n�lmas�d�r.
Patojenle biyolojik m�cadele m�mk�nd�r. Dikimden �nce, fidanlar�n Agrobacterium radiobacter’in K84 �rk�yla haz�rlanm�� s�spansiyonlar�na dald�r�lmas�yla ba�ar�l� sonu�lar al�nm��t�r.

�ekil 2a. K�k bo�az� t�m�r�

�ekil 2b. K�k bo�az� t�m�r�n�n g�vdedeki zarar�

8.1.3. Ceviz Yan�kl��

Bakteri (Xanthomonas campestris pv. juglandis) hastal��d�r. Patojen sadece Juglans cinsine ait bitki t�rlerinde infeksiyon yapar. K�� uyur g�zlerde ge�irir, ya�mur sular� ve ya�murlama sulamayla yay�l�p, infeksiyon yaparlar. A�a�lar b�t�n b�y�me mevsimi boyunca bakteri infeksiyonuna duyarl�d�r. Gen� s�rg�nler aktif olarak ye�il renkli ve sulu yap�da olduklar� d�nem boyunca etmen taraf�ndan infekte edilebilir. Bakteri yapra��n b�t�n dokular�na (parankima, orta damar, yan damarlar, damarc�klar ve yaprak sap�) sald�r�r. Parankimada birka� milimetrelik kahverengi-siyah lekeler olu�turur. Say�s�z lekeler ve �izgi �eklindeki olu�umlar yaprak y�zeyini tamamen kaplayarak yaprak �ekil bozukluklar�na ve deformasyonlara neden olur. Meyveler de olu�umlar�n�n ba��nda, �i�ek d�nemlerinde olduk�a duyarl�d�r. Y�zeyde k��k, siyah renkli sulu lezyonlar g�zlenir.
M�cadelesi: Hastal�k etmeniyle m�cadele, k�� uyur g�zler i�erisinde ge�irdi�i i�in olduk�a zordur. Cevizlerin ilk olu�um d�nemlerinde bak�rl� preparatlarla koruyucu ila�lamalar yap�l�r. Daha �nce �iddetli enfeksiyonlar�n g�r�ld�� ceviz bah�elerinde uygulamalar, k��n �slak ge�en g�nler g�z �n�ne al�narak belli aral�klarla yap�lmal�d�r.

�ekil 3. Ceviz yan�kl��n�n neden oldu�u zararlanmalar

8.1.4. Ceviz Antraknozu Hastal�� (Gnomonia leptostyla)

Hastal�k belirtileri ceviz a�a�lar�n�n yaprak��k, meyve, gen� s�rg�n ve yaprak saplar�nda g�r�l�r. Hastal�k, �zellikle oransal nemin y�ksek oldu�u yerlerde ve her y�kseltide g�r�l�r. Daha �ok bir yaprak hastal�� olmas�na kar��n, ye�il meyve kabu�undan meyve i�erisine de ge�en hastal�k meyvelerin zarar g�rmesine de neden olur. Hastal�k, gen� yapraklar�n yaprak��klar� yar� b�y�kl��n� ge�tikten sonra enfeksiyon yapmakta ve penetrasyon noktas�n�n �evresinde renk a��lmalar�na neden olmaktad�r. Daha sonra bu k�s�mlar kahverengine d�n��r. Hastal��n etkisiyle yaz ay� ortalar�nda erken yaprak d�k�m� ba�lar, yo�un oldu�u y�llarda t�m yapraklar d�k�lebilir. �zellikle haziran-temmuz aylar�ndaki ya��lar ve bu d�nemdeki gece-g�nd�z �s� fark� ile olu�an �i� nedeniyle hastal�k h�zla yay�lmakta ve belirtileri birden artmaktad�r. M�cadelesinde bu husus dikkate al�nmal�d�r.
M�cadelesi: Enfeksiyon kayna�� olan yere d�k�lm�� yapraklar sonbaharda toplan�p yak�lmal� veya topra�a g�m�lmelidir. Budama esnas�nda bula��k dallar bah�eden uzakla�t�r�lmal�d�r. Hastal�k g�r�len bah�elerde, tomurcuklar�n yeni patlamaya ba�lad��, yapraklar�n yeni olu�tu�u d�nemde birinci ila�lama; yapraklarda yaprak��klar�n yar� b�y�kl��n� ald�� d�nemde ikinci ila�lama; meyvelerin f�nd�k b�y�kl��n� ald�� d�nemde ��nc� ila�lama yap�lmal�d�r.

�ekil 4. Ceviz antraknoz hastal��

8.2. Zararl�lar

8.2.1. Elma ��kurdu (Cydia pomonella L.)

Ergini bir kelebek olup, kelebekler gri renkli ve ortalama 10 mm uzunlu�undad�r. Kelebeklerin her iki kanat ucunda yer alan ��gen �eklindeki koyu leke karakteristiktir. T�rt�llar� yumurtadan ilk ��kt��nda 1 mm boyunda, geli�mesini tamamlayan olgun larvalar 15-20 mm boyunda ve beyaz�ms� pembe renklidir.
Elma i�kurdu k�� a�a� g�vdelerinde �atlam�� kabuklar aras�nda olgun larva d�neminde ge�irir. �lkbaharda ergin ��k��lar� �evre ko�ullar�na ba�l� olarak nisan sonu may�s ba��nda g�r�l�r ve yakla��k bir ayl�k bir periyoda yay�l�r. ��kan erginlerin yumurta b�rakabilmesi i�in ak�am alacakaranl�k s�cakl��n�n �st �ste iki g�n 15C’nin �zerinde olmas� gerekir. Yumurtalar yapraklara ve meyvelere teker teker b�rak�l�r. Yumurtadan ��kan t�rt�llar 4- 8 saat i�erisinde meyvelere giri� yapar ve meyve i�erisinde beslenir. Larva s�resi 30- 40 g�n s�rer ve zararl� y�lda 2- 3 d�l verir.
Elma i�kurdu cevizin en �nemli zararl�lar�ndan birisidir. Zarar� do�rudan meyvededir ve meyve i�erisine giren t�rt�llar ceviz i�lerini tahrip ederek kalitenin ve erken d�k�mler sebebiyle verimin d��mesine neden olurlar.
M�cadelesi: Elma i�kurdu m�cadelesinde k�lt�rel �nlem olarak yere d�k�len kurtlu meyveler toplan�p derince topra�a g�m�lmeli, ceviz a�a�lar�n�n kal�n dal ve g�vdelerine haziran ay� ba��nda oluklu mukavvadan tuzak bantlar sar�larak bunlara gelen larvalar yap�lacak kontrollerde imha edilmelidir. Yeni olu�turulacak bah�elerde dayan�kl� �e�itler tercih edilmelidir. Zarar� do�rudan meyvede olmas� nedeniyle m�cadele e�i�i d��k olan zararl�n�n etkili do�al d��manlar� bulunmakla birlikte, genelde ila�l� m�cadele gerekmektedir. �la�l� m�cadelesinde ise ila�lama zaman�n�n tespiti �nemlidir. Yumurtadan ��kan larvalar�n meyveye girmeden ila�la bulu�turulmas� gerekmektedir. M�cadele zaman�n�n belirlenmesinde zararl�n�n ilk ergin ��k��lar� izlenmekte, bu ama�la e�eysel �ekici tuzaklar ve etkili s�cakl�k toplamlar�ndan yararlan�lmaktad�r. Tahmin uyar� y�ntemi ad� verilen bu y�ntemin uygulanamamas� durumunda ceviz a�a�lar�n�n fenolojisinden yararlan�lmal� ve ceviz meyveleri f�nd�k b�y�kl��ne (1.0-1.5 cm �ap�nda) ula�t��nda ila� uygulanmas�na ba�lanmal� ve kullan�lan ilac�n etki s�resine ba�l� olarak iki�er hafta arayla �� ila�lama yap�lmal�d�r.


�ekil 5a. Elma i�kurdu	�ekil 5b. Elma i�kurdu	�ekil 5c. Elma i�kurdu ergini larvas� pupas�

�ekil 5d. Elma i� kurdunun meyveye giri�leri

�ekil 5e. Elma i� kurdunun meyve i�indeki tahribat�

8.2.2. Ceviz Ye�il Kabuk Sine�i (Rhagoletis completa )

Ceviz Ye�il Kabuk Sine�i ergini sar�ms� kahverengindedir. K�� toprakta pupa olarak ge�irir ve ergin u�u�lar� temmuz ay� ba��nda ba�lar eyl�l ay� ba�lar�na kadar devam eder. Yumurtalar�n� gruplar halinde b�rak�rlar ve yumurtalar ortalama be� g�nde a��l�r. Yumurtadan ��kan larvalar ye�il kabuk i�erisinde beslenerek kabuk dokusuna zarar verir. Larva s�resi �evre ko�ullar�na ba�l� olarak 3-5 hafta s�rer. �leriki a�amalarda sert kabu�un g�r�n��n� bozduklar� gibi meyve i�ine de zarar verebilirler. Zararl� y�lda bir d�l verir.


�ekil 6a. Ye�il kabuk sine�i	�ekil 6b. Ye�il kabuk yumurtalar� sine�inin ergini

8.2.3. Yaprakbitleri (Choromaphis juglandicola, Callaphis juglandis)

Ergin bireyler sar� renkli ve 1.5-2.0 mm boyundad�r. Cevizde zararl� olan her iki yaprakbiti t�r�n�n ya�am �emberi birbirine benzer olup populasyon i�erisinde kanatl� ve kanats�z ergin bireylere rastlanabilir. K�� yumurta halinde ge�irirler ve ilkbaharda yumurtalardan ��kan bireylerin tamam� di�i bireylerden olu�ur ve yaz boyunca d�llemsiz olarak canl� yavru do�urmak suretiyle �o�al�rlar. G�nl�k ��klanma s�resi, s�cakl�k, besin durumu gibi fakt�rlere ba�l� olarak sonbaharda yumurta b�rakacak bireyler olu�ur ve k�� yumurtalar� b�rak�l�r. �evre ko�ullar�na ba�l� olarak bir y�lda �ok say�da d�l verirler.
Yapraklarda bitki �zsuyu ile beslenen yaprakbitleri ceviz a�a�lar�n�n geli�mesini yava�latarak kalite ve verimi olumsuz etkiler. Yaprakbiti yo�unlu�unun ilkbaharda y�kselmesi durumunda meyve irili�inde bir d�� g�r�l�rken, yaz aylar�nda g�r�lecek y�ksek yaprakbiti yo�unlu�u meyve i�lerinin buru�mas�na neden olmaktad�r. Ayn� zamanda salg�lad�klar� tatl�ms� madde nedeniyle fumajin olu�umuna neden olurlar.
M�cadelesi: Yaprakbiti t�rlerinin �ok say�da do�al d��man� bulunmakta ve bunlar zararl�y� genelde bask� alt�na alabilmektedir. Zararl�ya kar�� ila�l� m�cadeleye karar verirken yararl� t�rlerin yo�unlu�u dikkate al�nmal�d�r.

�ekil 7. Cevizde zararl� yaprak bitleri

8.2.4. Avrupa K�rm�z� �r�mce�i (Panonychus ulmi)

Avrupa k�rm�z� �r�mce�inin ergin di�i bireyleri koyu k�rm�z� renkli, ortalama 0.8 mm boyunda, yumurtalar� kiremit k�rm�z�s� renkte, so�an bi�iminde ve �zerinde bir sap��k bulunur. K�� yumurta d�neminde a�a�lar�n dal ve dalc�klar�nda ge�irir. �lkbaharda yumurtadan ��kan larvalar taze s�rg�nlere ge�erek yapraklar�n bitki �zsuyunu emmek suretiyle beslenmeye ba�lar. Ergin hale geldikten sonra yumurtalar�n� yapraklar�n alt y�zeylerine b�rak�rlar. Beslenme yerlerinde a� olu�turmazlar. Bir y�ldaki d�l say�s� 8- 9′u bulur.
M�cadelesi: Avrupa k�rm�z� �r�mce�ine kar�� ila�l� m�cadeleye karar vermeden �nce do�al d��manlar�n�n yo�unlu�u dikkate al�nmal�d�r. �la�l� m�cadelesinde ise yo�unlu�u yaprak��k ba��na 3- 5 bireyi ge�ti�inde uygun bir akarisit ile uygulama yap�lmal�d�r.

�ekil 8a. Avrupa k�rm�z� �r�mce�inin

�ekil 8b. Avrupa k�rm�z� �r�mce�inin ergini yumurtas�

8.2.5. �ki Noktal� K�rm�z� �r�mcek (Tetranychus urticae)

�ki noktal� k�rm�z� �r�mcek erginlerinde renk ye�ilimsi veya kahverengimsi ye�ildir. Yumurtalar� a��k sar� renkte, �effaf ve yuvarlakt�r. K�� ergin di�i d�nemde a�a�lar�n g�vdelerinde a�a� kabuklar�n�n alt�nda, yere d�k�lm�� yaprak kal�nt�lar� aras�nda ge�irir ve ilkbaharda mart ay�ndan itibaren k��lak yerlerinden ��karlar. Yapraklar�n alt y�zeyinde bitki �zsuyunu emmek suretiyle beslenir ve a�ac�n zay�flamas�na neden olur. Beslenme yerinde yo�un bir �ekilde a� �rer. �evre ko�ullar�na ba�l� olarak y�lda 10- 15 d�l verebilir.
M�cadelesi: Di�er zararl�lara kar�� gereksiz ila� uygulamalar�ndan ka��n�lmal�d�r. Yo�unlu�u yaprak��k ba��na 3- 5 bireyi ge�ti�inde uygun bir akarisit ile uygulama gerekebilir.

8.2.6. Kabuklubit ve Ko�niller

Cevizlerde zararl� olan kabuklubit ve ko�nil t�rleri, San jose kabuklubiti (Quadraspidiotus perniciosus) ve Kahverengi ko�nil (Parthenolecanium corni)’dir.
San jose kabuklubitinin ergin di�ilerinin kabuklar� esmer renkli ve 1.7- 2.0 mm �ap�ndad�r. Zararl�n�n bulundu�u dal�n kabu�undan boyuna bir kesit al�nd��nda kan k�rm�z�s� emgi lekeleri ortaya ��kar. K�� birinci d�nem larva halinde ge�irir ve y�lda �� d�l verir. A�a�lar�n g�vde, dal, yaprak��k, s�rg�n, tomurcuk ve meyvelerinde bitki �zsuyunu emmek suretiyle zararl� olur. Emgi esnas�nda toksik madde salg�lar ve a�ac�n zay�flamas�na neden olur. M�cadelesinde, budama esnas�nda zararl� ile bula��k olan dallar kesilerek bah�eden uzakla�t�r�lmal�, bah�e kurulurken temiz fidan kullan�lmal�d�r. Zararl�ya kar�� gerekmesi durumunda k�� m�cadelesi yap�labilece�i gibi, erken ilkbaharda ve yaz aylar�nda da larva d�neminde ila�lamalar yap�labilir.
Kahverengi ko�nil ergin di�ilerinin kabuk �ap� 3.5 mm kadard�r ve kahve renklidir. K�� a�a�lar�n gen� dal ve s�rg�nlerinde ikinci d�nem larva halinde ge�irir. Y�lda bir d�l veren zararl� yaprak��k, dal ve s�rg�nlerde bitki �zsuyunu emmek suretiyle zararl� olur. Ayn� zamanda salg�lad�� tatl�ms� madde nedeniyle fumajin olu�umuna neden olur. Gerek bitki �zsuyunu emmesi gerekse fumajin olu�turmas� nedeniyle a�a�lar�n s�rg�n ve dallar� geli�emez, yapraklar d�k�l�r ve a�ac� zay�flatarak verimi olumsuz y�nde etkiler. M�cadelesinde ko�nil ile bula��k dallar budama esnas�nda bah�eden uzakla�t�r�lmal�d�r. Yo�un olarak bulunan bah�elerde yumurtalar�n�n yar�dan fazlas�n�n a��ld�� d�nemde larvalar�na kar�� ila� uygulamas� yap�lmal�d�r.

�ekil 9. Kahverengi ko�nil (Parthenolecanium corni)

9. CEV�ZLERDE G�R�LEN BES�N ELEMENT� NOKSANLIKLARI

��NKO NOKSANLI�I: Yapraklarda k��lme,leke ve kenarlar�nda dalgal� g�r�n�m.


DEM�R NOKSANLI�I: Yaprak damarlar� koyuye�il olmas�na kar��n yaprak ayas�.sararm�� (kloroz) durumdad�r.	DEM�R NOKSANLI�I: Normal bir yaprak (solda) ve demir eksikli�i bir yaprak demeti (sa�da)


MA�NEZYUM NOKSANLI�I: Orta damar boyunca (V) �eklinde ye�il alana kar��n yaprak kenarlar�nda belirgin sararma ileriki a�amalarda Kahverengine d�n��en kavrulma	BAKIR NOKSANLI�I: S�rg�n u�lar�nda �l�m, yapraklarda kavrulma ve d�k�m. S�rg�nlerde geli�en k��k koyu kahverengi yaralar�n s�rg�n u�lar�nda �l�mler.

TES�S� VE BAKIMI :

Ceviz a�a�lar� ; toprak bak�m�ndan se�ici olmamakla beraber taban suyu seviyesi k��n 2,5-3m.’den yukar� ��kmayan , fazla su tutmayan gev�ek, s�zek, �ak�ll�,al�vyial topraklardan ho�lan�r.

Entegre tavuk �retim tesisi sahiplerinin her birinin, kapasitesine g�re, say�lar� 100’lerle ifade edilen s�zle�me �iftli�i bulunuyor. Bu �iftliklerde ayn� anda on binlerce tavuk besleniyor. Tavuklar�n bulundu�u ortamlar, uluslararas� standartlara uygun bi�imde olu�turuluyor.

K�meslerde �s�tma ve so�utma daha �ok “havaland�rma fanlar�yla” ger�ekle�tiriliyor. Havaland�rmaya �zel bir �nem veriliyor. Civcivlerin ya�am �artlar�n�n stresten uzak ve en konforlu hale getirilmesi amac�yla k�mesin “nem” oran�na ve “�s�n�n e�it da��l�m�na” �zen g�steriliyor.

Ya�amlar�n�n ilk haftas�nda 33 C �s�ya ihtiya� duyan pili�ler, b�y�d�k�e ortam s�cakl�k derecesi 24 C’ye dek d��yor. Gerekli teknik donan�m ile uygun iklim ko�ullar� sa�lanmad�� takdirde, ya�am �artlar� k�t�le�en hayvanlarda sa�l�k sorunlar� ba� g�sterebiliyor ve verim azal�yor.

K�mesler, d�nya standartlar�na uygun bi�imde, b�lgesel �evre ko�ullar� dikkate al�narak in�a ediliyor. K�meslerin i�ine ve bulundu�u alana “sorumlusu hari�”, giri� ��k��; tamamen kontrol alt�nda tutuluyor. �zellikle de yabani ve evcil (kedi, k�pek, fare) hayvanlar�n giri�i engelleniyor... Tavuklar�n hastal�k yap�c� mikrop ile temas� ortadan kald�r�l�yor. K�meslerde metrekareye ortalama 15 civciv d��yor. Bu say� co�rafi b�lgenin ya da i�inde bulunulan mevsimin iklim ko�ullar�na g�re, d�nyada da uyguland�� gibi, 10-18 aras�nda de�i�ebiliyor.

Pili�ler, bu d�nemde, en iyi geli�imi g�stermeleri i�in yem yemeye te�vik ediliyor. Pili�lere verilen yem, Tar�m Bakanl��’n�n koydu�u standartlar do�rultusunda, m�s�r, soya gibi �r�nlerin maksimum verime uygun, bilimsel form�llerle bir araya getirilmesiyle olu�uyor ve �retici firma taraf�ndan belirli aral�klarla �iftli�e iletiliyor.

Yem sevk�yat planlamas�, �reticinin �iftli�e tahsis etti�i veteriner hekimler taraf�ndan hayvanlar�n ya�lar� ve kesim zamanlar� dikkate al�narak yap�l�yor. Pili�ler 45 g�nl�k s�re�te, b�y�kl�klerine g�re i�eri�i ve miktar� de�i�en oranlarda planl� bi�imde yem yiyor.

Besi d�neminin sonunda, istenen a��rl��a ula�m�� olan pili�ler, bu kez �zel ara�larla �iftlikten al�narak kesimhaneye g�nderiliyor. Orada robot ask�lara al�nd�ktan sonra, bir daha �r�ne el de�miyor ve her �ey otomatik olarak yap�l�yor.

�nce su i�inde �oklanarak bay�lt�lan pili�ler; otomatik kesme aletine aktar�l�yor, kesim i�leminden sonra �zel bir makinede t�ylerinden ar�nd�r�l�yor. “�� organlar�” ��kart�larak suyla y�kan�yor, ard�ndan buzlu su kazanlar�na girerek so�utuluyor.

En sonunda a��rl�klar�na g�re grupland�r�l�yor,� t�m olarak ya da par�alara ayr�larak kasalara konuyor ve so�uk hava depolar�na naklediliyor. Buradan da t�keticiye sunulmak �zere kasaplara, marketlere, sat�� noktalar�na ula�t�r�l�yor.

sagliklitavuk.org

Meyve Seyreltmesi �ok �nemli

Sat, 02 May 2009 01:01:45 +0300

Ziraat Y�ksek M�hendisi Dr. Emine Tanr�ver, “meyvelerinizin seyreltilmesini yapmazsan�z kalitesiz �r�nleri pazarlayamazs�n�z. Kalite kriterlerinin ba��nda irilik gelir. A�ac�n�z�n t�r�ne, �e�idine ve ya��na g�re ideal verimini ��renerek, bu miktarda �r�n� sa�layaca��n�z kadar meyveyi a�ac�n�z�n �zerinde b�rak�n” diye konu�tu.

Meyvecilikte kalite art�r�c� unsurlar�n ba��nda gelen 'Meyve Seyretilmesi' �lkemizde yeterince uygulanmad�� ortaya ��kt�. Yap�lan seyreltme uygulamalar�ndaki yanl��l�klar�n y�z�nden kalitenin d��t�� yeterli �r�n�n al�nmad�� bildirildi. Beta Sulama ve Fidanc�l�k Yetkilisi Ziraat Y�ksek M�hendisi Dr. Emine Tanr�ver,� �zellikle meyve tutumunun �ok oldu�u t�r ve �e�itlerde seyreltmenin mutlaka yap�lmas� gerekti�ini vurgulad�. Dr. Emine Tanr�ver, sert ve yumu�ak �ekirdekli meyve yeti�tiricili�inde en �nemli i�lemin meyve seyreltmesi oldu�unu dikkat �ekti.� Tanr�ver, �ift�ileri 'Meyve Seyreltilmesi' konusunda uyar�rken ��yle konu�tu:� MEYVE SEYRELTMES� �OK �NEML�“En iyi �e�it ve anac� se�mi� olabilirsiniz, en iyi toprak ve iklim ko�ullar�nda en kaliteli g�bre ve zirai ila�lar� kullanarak �retim yap�yor olabilirsiniz ancak, meyvelerinizin seyreltilmesini yapmazsan�z kalitesiz �r�nleri pazarlayamazs�n�z. Kalite kriterlerinin ba��nda irilik gelir. A�ac�n�z�n t�r�ne, �e�idine ve ya��na g�re ideal verimini ��renerek, bu miktarda �r�n� sa�layaca��n�z kadar meyveyi a�ac�n�z�n �zerinde b�rak�n.Diyelim ki, a�ac�n�z�n ideal verimi 40 kilo (40000 gram) ve ortalama meyve irili�i 200 gram, e�er siz a�ac�n�z�n �zerinde 40000 gram, 200gram = 200 adet meyve b�rak�rsan�z 200 gram a��rl��nda kaliteli, birinci s�n�f meyveleriniz olur ve d�nemindeki en y�ksek fiyata pazarlars�n�z. E�er her a�a�ta 300 adet meyve b�rak�rsan�z, 40000 gram : 300 adet meyve= 133 gram a��rl��nda meyveleriniz olacak. Ayn� d�nemde ayn� �r�n� 200 gram a��rl��nda pazarlayan �ift�i, sizden daha y�ksek fiyatlara al�c� bulacak. Siz beklide pazarlama problemleri ya�ayacaks�n�z.

SEYRELTME YAPARKEN D�KKAT ED�N�Z

Seyreltmeyi hangi d�nemde yapmal�y�z. Bu y�llara g�re de�i�en iklim ko�ullar�na g�re 10 g�nl�k sapmalar g�sterebilir. Diyelim ki, bu y�l Mart-Nisan aylar� ya�murlu ge�ince 10 g�nl�k bir gecikme ya�ad�k. Erkenci �e�itlerde Nisan ay�n�n ilk 15 g�n�nde, orta ve ge� mevsim �e�itlerde Nisan sonu- May�s ba��nda meyve seyreltmesi yap�lmad�r. Meyvede �ekirdek seyreltmesi ba�lad�ktan sonra yap�lacak seyreltmenin hi�bir anlam� yoktur. �al��t��m�z �e�it i�in bir a�a�ta ka� meyve b�rakaca��m�za yukar�daki basit hesap y�ntemiyle karar vermeliyiz. Seyreltme yaparken b�rakaca��m�z meyve miktar�n� ana dallara e�it olarak yaymaya �al��mal�y�z. �rne�in, a�ac�m�z 4 ana dall� ise 200 adet meyve b�rakacak isek her ana dalda 50 adet meyve olacak �ekilde ayarlamal�y�z.

HANG� MEYVELER KOPARILSIN

�ncelikle varsa e�er dolu, trips vb zarar g�rm�� meyveleri, ikiz yapm�� meyveleri elemine edelim. Bununda m�mk�n oldu�u kadar ana dala en yak�n meyveleri tercih edelim. Ayr�ca e�er m�mk�nse iki meyve aras�nda 15-20 cm mesafe b�rakmaya �al��al�m. Elma ve armut gibi yumu�ak �ekirdekli t�rlerde ilk y�llarda a�a� besleyemeyece�i meyveyi kendisi atar, ancak 3-4 ya��ndan sonra meyveler k��k ceviz irili�ine ula��nca seyreltmeye ba�lanabilir. Seyreltme yaparken �unu hayal edin. Her a�ac�n alt�nda bir besin deposu var. Diyelim ki, sizin a�ac�n�z�n deposu 40 kilo, a�a� sizin iste�inize g�re hareket eder. �sterseniz bu besini 200’e b�ler, isterseniz 400’e siz karar verin. Komisyoncunuz 200 graml�k meyve mi ister yoksa 100 graml�k meyve mi?”

sonhaber.com

Tuz Stresinin Karpuzda (Citrullus lanatus (Thunb.) Mansf.) Antioksidatif Enzim (SOD, CAT, APX ve GR) Aktivitesi �zerine Etkisi

Thu, 30 Apr 2009 19:45:43 +0300

�z: Tuz stresinin karpuz (Citrullus lanatus (Thunb.) Mansf.) yapraklar�ndaki antioksidatif enzim aktiviteleri (Superoksit dismutaz-SOD, katalaz-CAT, askorbik peroksidaz-APX ve glutatyon reduktaz-GR) �zerine etkisini belirlemek i�in y�r�t�len bu �al��mada tuza duyarl� Golden Crown F1, Crimson Sweet ile tuza-tolerant Diyarbak�r ve Midyat yerel genotipinin fideleri kontroll� iklim odas�nda su k�lt�r�nde test edilmi�lerdir. Fidelerde 4-5 ger�ek yaprak olu�tuktan sonra, 10 g�nl�k s�reyle 100 mM NaCl stresine maruz b�rak�lm��t�r. Tuz uygulanan parsellerde, tuza tolerant genotiplerin SOD, CAT, APX ve GR enzim aktivitelerinin duyarl� olanlara g�re �ok y�ksek oldu�u saptanm��t�r. Midyat yerel genotipi SOD, CAT ve GR enzim aktiviteleri; Diyarbak�r genotipi ise APX enzim aktivitesi
bak�m�ndan di�erlerine g�re daha �st�n bulunmu�tur. Ayr�ca kontroldeki (0 mM NaCl) Midyat yerel genotipi fidelerinin yaprak SOD, APX ve GR enzim aktivitelerinin, tuzlu ortamda k�lt�re al�nan duyarl� genotiplerden fazla olmas� dikkat �ekmi�tir. Elde edilen bulgulara g�re antioksidan enzim aktivitelerinin tuza tolerans �zerinde etkili oldu�u; tuzlu ko�ullarda k�lt�re al�nan karpuz genotiplerinin antioksidatif enzim sistemlerini duyarl� �e�itlere g�re �ok daha aktif kulland�klar� belirlenmi�tir.

http://tarimdergisi.yyu.edu.tr/say18(1)pdfler/61-65.pdf

Farkl� �inko ve Fosfor Dozlar�n�n Mercimek (Lens culinaris Medic.)de Verim ve Verim ��elerine Etkisi(1) Ye�im

Thu, 30 Apr 2009 19:35:01 +0300

Bu ara�t�rma, 2000-01 ve 2001-02 y�llar�nda Van ko�ullar�nda farkl� �inko ve fosfor dozlar�n�n mercimek �e�itlerinde verim ve verim ��elerine etkisi ve bitki taraf�ndan al�n�m�n�n ara�t�r�lmas� amac�yla y�r�t�lm��t�r. �al��mada Sazak-91 ve K��l�k K�rm�z�-51 �e�itleri kullan�lm��t�r. Ara�t�rmada d�rt farkl� �inko dozu (0, 1.5, 3 ve 4.5 kg/da) ZnSO47H2O olarak ve d�rt farkl� fosfor dozu (0, 2, 4 ve 6 kg P2O5/da) TSP olarak uygulanm��t�r. Deneme Y�z�nc� Y�l �niversitesi Ziraat Fak�ltesine ait deneme tarlalar�nda tesad�f bloklar�nda b�l�nen b�l�nm�� parseller deneme desenine g�re d�rt tekrarlamal� olarak y�r�t�lm��t�r. Kullan�lan iki mercimek �e�idinde �inko ve fosfor dozlar�n�n bitki boyu, bitkide bakla say�s�, birim alan tane verimi, hasat indeksi ve tanedeki protein oran�na etkisi incelenmi�tir. En y�ksek birim alan tane verimi 2000 ve 2001 y�llar� ile iki y�l birle�tirilmi� ortalamalarda Sazak-91 �e�idinden elde edilmi�tir. Birinci y�lda en y�ksek verim 95.11 kg/da ile Sazak-91 �e�idinin 1.5 kg/da �inko ve 4 kg/da fosfor uygulamas�ndan, ikinci y�lda ise 198.70 kg/da ile Sazak-91 �e�idinin 4.5 kg/da �inko ve 4 kg/da fosfor uygulamas�ndan elde edilmi�tir.

Norovir�sler

Sun, 26 Apr 2009 12:32:08 +0300

Norovir�sler (Cins: Norovir�s, Familya: Caliciviridae) insanlarda gastroenteritr'e (�e�itli fakt�rlerin etkisiyle ortaya ��kan ishal veya bulant�-kusma semptomlar�n�n olu�turdu�u bir sendrom) sebep olan tek iplik�ikli RNA'ya sahip vir�s grubudur. Norovir�sler daha �nce ge�ici olarak "Norwalk benzeri vir�sler" (Norwalk-like viruses - NLV) olarak adland�r�l�rken k�sa bir s�re �nce resmi olarak norovir�s olarak cins ismi alm��lard�r. Bu vir�s grubu ayn� zamanda familyalar�ndan dolay� calicivirusler veya morfolojik �zelliklerinden dolay� k��k yuvarlak yap�l� vir�sler (small round structured viruses - SRSV) olarakta adland�r�lmaktad�r. �nsanlarda gastroenteritisr'e neden olan calicivirus familyas�ndan bir di�er vir�s cinsi de, �nceden sapporo benzeri vir�s (Sapporo-like virus - SLV) veya klasik calicivir�s olarakta adland�r�lan sapovir�slerdir. Norovir�sler, Ohio, Norwalk �ehrinde 1968 y�l�nda bir okulda meydana gelen Norwalk vir�s� salg�n�ndan sonra isimlendirilmi�tir. �u anda en az 31 genetik s�n�fa b�l�nm�� 5 norovir�s grubu bilinmektedir (GI, GII, GIII, GIV and GV). Klinik tan�m Norovir�s kaynakl� gastronenterit'in kulu�ka periyodu insanlarda genellikle 24-48 saattir, (salg�nlarda genellikle 33-36 saat) fakat 12 saatte ortaya ��kan durumlarda g�r�lebilmektedir. Norovir�s infeksiyonlar� genellikle h�zla ortaya ��kan kusma, kar�n kramplar� ile birlikte sulu-kans�z ishal ve bulant� ile kendini g�sterir. D��k ate� ve kusma �ocuklarda daha yayg�d�r. Su kayb� en yayg�n sorundur, �zellikle �ocuklar ve ya�l�larda t�bbi m�dahale gerektirebilir. Belirtiler genellikle 24-60 saat s�rer. �yile�me genellikle tamamen olur ve kal�c� hasar olu�mas� ile ilgili kan�t bulunmamaktad�r. G�n�ll�ler �zerinde yap�lan �al��malarda infeksiyonlar�n yakla��k %30'nun belirtisiz olarak ger�ekle�ti�i bulunmu�tur. Vir�s bula�mas� Norovir�sler birincil olarak fekal-oral yolla bula�maktad�r. Ayn� zamanda d��k� bula�m�� g�da veya suyun t�ketilmesi ile veya direkt olarak insandan insana bula�abilmektedir. �evre veya vir�slerle temas etmi� herhangi bir cisim bula�ma kayna�� olabilir. Hava yolu ile bula�ma ile ilgili kan�t yoktur. Norovir�sler y�ksek bula��c�l��a sahiptir. Norovir�slerin sebep oldu�u gastroenterit salg�nlar�nda de�i�ik bula�ma t�rlerine rastlanmaktad�r. �rne�in restoranda bir ki�i ile ba�layan bir bula�ma sonucu b�t�n hane halk� vir�sle kar�� kar��ya kalabilir. Ayn� zamanda �nbelirti olarak viral d�k�lme olu�abilir, d�k�lme belirtilerin ba�lang�c�nda ortaya ��kar ve iyile�meden sonra 2 haftaya kadar devam edebilir. Norovir�slere ba��kl�k Norovir�slere ba��kl�k mekanizmas� hen�z anla��lm�� de�ildir. Ba��kl�k g�r�n��e g�re t�re �zel olup sadece birka� ay s�rmektedir. Bu nedenle norovir�slerin genetik �e�itlilikleri y�z�nden bireyler arka arkaya hastalanabilmektedir. Son kan�tlara g�re duyarl�l�k genetik olabilir, O kan grubuna sahip insanlar ciddi infeksiyonlara kar�� risk alt�ndad�rlar. Norovir�s gastroenteritlerinin oran� Amerikan sa�l�k kurulu�u Centers for Disease Control and Prevention (CDC) 23 milyon akut gastroenterit vakas�na norovir�slerin neden oldu�unu hesaplamaktad�r. G�da kaynakl� gastroenteritlerin en az %50'inin norovir�sler taraf�ndan olu�turuldu�u d��n�lmektedir. CDCr17;ye 1997 temmuzundan 2000 haziran�na kadar rapor edilen 232 norovir�s salg�n�n�n %57'sinin g�da kaynakl�, %16's�n�n insandan insan bula�ma, %3'�n�n su kaynakl� oldu�u bulunmu� kalan %23'�n�n ise kayna�� tespit edilememi�tir. Bu �al��mada yayg�n bula�ma ortamlar�n�n restoranlar ve haz�r yemek satan yerler (%36), bak�m evleri (%26), okular (%13), yolculuk gemileri ve otel vb.(%10) oldu�u saptanm��t�r. G�da kaynakl� norovir�s hastal�klar�n�n �o�u, g�dan�n t�ketilmesinden hemen �nce g�da i�leyen ki�ilerin g�day� bula�t�rmas� ile ortaya ��kmaktad�r. Salg�nlar salatalar, sandvi�ler ve f�r�nc�l�k �r�nleri gibi so�uk yiyeceklerin t�ketilmesi sonucunda da ortaya ��kabilmektedir. Salata soslar� ve kremalar gibi s�v�larda s�kl�kla norovir�s salg�nlar�n�n nedeni olabilir. G�dalar kayna��nda da bula�m�� olabilir, norovir�s bula�m�� sularda bulunan midyeler geni� bir alana yay�lm�� gastroenterit'e neden olabilir. Su kaynakl� norovir�s salg�nlar� s�kl�kla kuyular veya havuz benzeri yerlere la��m suyu kar��mas� sonucu ortaya ��kmaktad�r. Norovir�s te�hisi Son on y�lda tersine transkriptaz polimeraz zincir reaksiyonu (reverse transcriptase polymerase chain reaction (RT-PCR)) kullan�m� ile akut gastoenterit salg�nlar�nda norovir�s te�hisi konulmas� kolayla�m��t�r. RT-PCR, norovir�s RNA's�n� te�his etmek i�in d��k�, mide ve �evre �rnleri �zerinde kullan�labilmektedir. Vir�s tan�mlamas� en iyi haslal�k belirtilerinin g�r�lmeye ba�lamas�ndan sonra 48-72 saat i�inde al�nan d��k� �rneklerinden yap�lmaktad�r. Bununla birlikte RT-PCR kullanarak belirtilerin g�r�lmesinden sonraki 5 g�n s�re i�inde al�nan �rneklerden sonu� elde edilebilir. Baz� durumlarda iyile�meden sonraki 2 hafta s�resince d��k�da vir�s bulunabilmektedir. Daha eski te�his metotlar� d��k� ve kan �rneklerinin elektron mikroskonu ile incelenmesine dayanmaktayd�. Norovir�s infeksiyonu y�netimi Norovir�s enfeksiyonu i�in �zel bir tedavi yoktur. Semptomatik tedavisinde kaybedilen s�v� ve elektrolitler a��z veya damar yolu ile hastaya kazand�r�lmaktad�r. Korunma G�da kaynakl� norovir�s hastal�klar�ndan korunmak g�da ve suyun tedari�i ile ilgilidir. Norovir�sler �evre ko�ullar�na olduk�a diren�lidir. Dondurmaya, 60 santigrat dereceye kadar s�cakl��a, 10 ppm'e kadar klora dayan�kl�d�rlar. Buna ra�men olduk�a basit �nlemlerle g�da kaynakl� bula�malar� �nlenebilir. Tuvalet kullan�m�ndan sonra ve g�da i�lemeden �nce do�ru el y�kama, so�utulmu� g�dalar�n d�zg�n olarak i�lenmesi, hasta personelin i�letmelerde �al��t�r�lmamas� norovir�s hastal�klar�n� �nleyecektir. �nsandan insana ge�me �eklindeki norovir�s yay�lmalar�ndan korunmak i�in hasta ki�ilerin sa�l�kl� bireylerden izole edilmesi (�rne�in bir sa�l�k merkezine yerle�tirilmeleri) ve �evresel dezenfeksiyon i�lemleri yap�lmal�d�r.